Czy na pewno jesteś pracownikiem?

Od 1-ego stycznia wciąż jeszcze Nowego Roku statystyczny Kowalski otrzymuje wyższe wynagrodzenie za pracę (całe 1530 zł netto). Wzrosła także stawka minimalna dla osób zatrudnianych na umowę zlecenie (do kwoty 13,70 zł brutto za godzinę).

Czy to oznacza, że każda osoba, której umowa wskazuje kwotę najniższego wynagrodzenia będzie zarabiała więcej? Dlaczego godzinowa stawka minimalna to nie to samo, co płaca minimalna?

Czy to na jakiej podstawie jesteś zatrudniony/zatrudniona, ma znaczenie? Dla Ciebie, dla ZUS-u, dla organu rozpoznającego Twój wniosek o 500+? Czy „pracownik” jest równy „pracownikowi”? Odpowiedź znajdziesz poniżej.

Dzień jak co dzień. W małych domkach i blokach z wielkiej płyty budzą się ludzie. Czasem z któregoś okna wypadnie ciśnięty z impetem budzik (coraz większa rzadkość w świecie elektroniki, wciąż jednak się zdarza). „(…) za oknem nucą bluesa topole z Krupniczej (…)”. 4 nad ranem, czasem 6, innym razem 9.

Wielu z tych, którzy budzą się szybciej niż światła dnia wstaje tylko dlatego, że czeka na nich… praca.

CO TO JEST PRACA?

Praca. Pojęcie nieostre i niezdefiniowane, bo jak w jednej definicji ująć wszystko, co na pracę się składa tak, by pasowało i do pracy stolarza, i do pracy sekretarki?

I czy praca to tylko czynności wykonywane na podstawie umowy o pracę, czy także czynności wynikające z innych umów (a może nie tylko umów)?

W obecnym stanie prawnym zatrudnienie może nastąpić zarówno na podstawie przepisów Kodeksu pracy, jak i na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego. Zdarza się również zakładanie działalności gospodarczej po to, by mieć pracę.

„Mieć pracę” to nie to samo, co „być pracownikiem”. Dlaczego?

Kodeks pracy wskazuje, że pracownik to osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę.

Osoba, która podpisała umowę zlecenie, umowę o dzieło czy umowę o współpracę w ramach samozatrudnienia, nie jest pracownikiem, choć niewątpliwie jest osobą wykonującą pracę. Nie obejmuje jej ochrona przysługująca pracownikowi, nie dotyczą jej przepisy kodeksu pracy, często nie będzie również miała możliwości skorzystania z wachlarza świadczeń przysługujących rodzicowi.

Kiedyś było łatwiej. Łatwiej oczywiście pod względem nazewnictwa. Pracownik był pracownikiem i nikt nie mylił go ze zleceniobiorcą czy wykonawcą dzieła. Ba, nikt nawet nie śmiał proponować zlecenia w miejsce umowy o pracę. Jeszcze kilkanaście lat temu studentów prawa o umowie o pracę uczono na prawie pracy, a o umowie zlecenie na prawie cywilnym.

Później pojawiły się tzw. umowy śmieciowe. Zatrudnienie bez urlopu, bez odprowadzanych składek, bez odszkodowań, bez bhp, bez ochrony kodeksowej.

Miały zniknąć. Miały być zastąpione realnym zawieraniem umów o pracę… Tryb przypuszczający zamienił się w tryb nieistniejący. Obecnie o wiele częściej mówi się o zatrudnieniu niż o nawiązywaniu stosunku pracy, a ustawodawca wprowadził wysokość minimalnej stawki godzinowej dla zleceniobiorcy (o czym jednak już się tak często nie mówi nie zawsze i nie dla każdego!).

CO TO JEST ZATRUDNIENIE?

Najprościej rzecz ujmując można podzielić zatrudnienie na:

  • zatrudnienie oparte na przepisach kodeksu pracy /i powodujące nawiązanie stosunku pracy na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę/

  • zatrudnienie cywilnoprawne /nie powodujące nawiązania stosunku pracy, lecz oparte na przepisach prawa cywilnego – m.in. na podstawie umowy zlecenie, umowy o dzieło, umowy o świadczenie usług/

Istnieje także możliwość wykonywania pracy na umowę o współpracę w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Tu nie będzie jednak miało miejsce zatrudnienie, lecz samozatrudnienie i świadczenie pewnych usług na rzecz innych osób lub firm.

Możliwości są różne, różne są również płynące z nich uprawnienia i obowiązki. Najbardziej korzystnym wyjściem z perspektywy osoby świadczącej pracę wydaje się wciąż być podpisanie umowy o pracę /a poprzez to nawiązanie stosunku pracy/. Choćby dlatego, że tylko ta forma zatrudnienia zawsze daje możliwość skorzystania z płatnego urlopu 😉

To jeden z bonusów zawarcia umowy o pracę, a nie np. umowy zlecenie. Jakie są inne?

I czym różnią się od siebie umowa o pracę, umowa zlecenie i umowa o dzieło?

Odpowiedź w tabeli poniżej.

UMOWA O PRACĘ, UMOWA ZLECENIE I UMOWA O DZIEŁO – PODOBIEŃSTWA I RÓŻNICE

 

Umowa o pracę

Umowa zlecenia

Umowa o dzieło

Strony umowy

pracodawca – jednostka organizacyjna lub osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one pracowników (art. 3 k.p.)

pracownik – osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę (art. 2 k.p.)

Zleceniodawca

i zleceniobiorca /przyjmujący zlecenie, którymi mogą być:

  • osoby fizyczne,

  • osoby prawne,

  • ułomne osoby prawne

Zamawiający i wykonawca /przyjmujący zamówienie/, którymi mogą być:

  • osoby fizyczne,

  • osoby prawne,

  • ułomne osoby prawne

Treść umowy

na podstawie i w ramach stosunku pracy:

– pracownik zobowiązuje się świadczyć pracę określonego rodzaju, osobiście i w sposób ciągły, powtarzający się, na rzecz i pod kierownictwem pracodawcy

– pracodawca zobowiązuje się zatrudnić tego pracownika za wynagrodzeniem

„Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązany jest do wykonania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem”. /art. 22 § 1 k. p./

na podstawie umowy zlecenie zleceniobiorca zobowiązuje się wykonywać pewne czynności zlecone mu przez zleceniodawcę – brak tutaj słowa „praca”

„Przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie.” /art. 734 § 1 kodeksu cywilnego/

przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie /czyli późniejszy wykonawca dzieła/ zobowiązuje się do wykonania określonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia – w teorii więc wykonawca ma stworzyć dzieło, a nie wykonać pracę

„Przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia”

/art. 627 kodeksu cywilnego/

Cechy charakterystyczne umowy

  1. konieczność osobistego świadczenia pracy przez pracownika,

  2. odpłatność pracy,

  3. podporządkowanie pracownika pracodawcy w procesie wykonywania pracy,

  4. ciągłość świadczenia pracy,

  5. ponoszenie przez pracodawcę (a nie przez pracownika) ryzyka wiążącego się z funkcjonowaniem zakładu pracy

jest umową starannego działania /a więc dla jej wykonania zleceniobiorca powinien dołożyć wszelkich starań, aby osiągnąć jak najlepszy efekt końcowy/

jest umową rezultatu,

istnieje tu więc możliwość weryfikacji wyniku pracy oraz umiejętności wykonawcy dzieła,jakie są niezbędne do wykonania przez niego dzieła /np. uszycia spodni, napisania książki, namalowania obrazu/

Podporządkowanie pracodawcy

występuje – jest istotnym elementem stosunku pracy

nie występuje

nie występuje, zamawiający i wykonawca są równorzędnymi podmiotami, a wykonawca ma dużą swobodę w sposobie wykonania dzieła

Wymagana forma zawarcia umowy

forma pisemna

zalecana, ale nie konieczna forma pisemna

zalecana, ale nie konieczna forma pisemna

Wynagrodzenie

umowa zawsze odpłatna, zaś przepisy określają minimalne wynagrodzenie za pracę. Pracownikom przysługują także różnego rodzaju odprawy pieniężne (związane ze zwolnieniami z przyczyn niedotyczących pracowników, z tytułu przejścia na emeryturę lub rentę).

  • Od 1.01.2017 roku obowiązuje minimalna wysokość wynagrodzenia z tytułu umowy zlecenia (istnieją wyjątki od tej zasady),

  • od 1.01.2018 roku minimalna stawka godzinowa z tytułu umowy zlecenia wynosi 13,70 zł brutto

  • zleceniobiorcom nie przysługują odprawy pieniężne (związane np. ze zwolnieniami z przyczyn niedotyczących pracowników czy z tytułu przejścia na emeryturę lub rentę)

umowa zawsze odpłatna – wykonawca otrzymuje honorarium za wykonane dzieło

Czas pracy

określony przepisami Kodeksu pracy

przepisy o czasie pracy nie są stosowane

przepisy o czasie pracy nie są stosowane

Urlop wypoczynkowy

zgodnie z przepisami Kodeksu pracy w wymiarze 20 lub 26 dni w zależności od stażu pracy

strony umowy mogą przewidzieć formę płatnego zwolnienia z wykonywania zlecenia, która będzie miała charakter urlopu, nie jest to jednak wymóg prawny

brak

Urlop macierzyński/ rodzicielski

przysługuje

nie przysługuje, jednak matka może otrzymywać zasiłek macierzyński w okresie odpowiadającym urlopowi macierzyńskiemu i rodzicielskiemu, jeżeli:

  1. w dniu porodu wciąż jest zatrudniona (posiada umowę),

  2. jest objęta ubezpieczeniem chorobowym (od jej wynagrodzenia z tytułu zlecenia była odprowadzana składka chorobowa, a nie tylko składka na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne)

nie przysługuje. Matka dziecka/dzieci nie otrzyma również zasiłku macierzyńskiego, może jedynie otrzymywać przez okres 52 tygodni po urodzeniu dziecka świadczenie rodzicielskie (tzw. kosiniakowe)

Urlop ojcowski

przysługuje

nie przysługuje, ale ojciec może otrzymać zasiłek macierzyński za okres odpowiadający urlopowi ojcowskiemu, gdy posiada ubezpieczenie chorobowe

nie przysługuje

Odpowiedzialność dyscyplinarna

zgodnie z przepisami Kodeksu pracy

nie ma

nie ma

Odpowiedzialność materialna

określona w przepisach Kodeksu pracy i aktach wykonawczych

określona w przepisach Kodeksu cywilnego – o wiele surowsza niż w odniesieniu do pracownika

określona w przepisach Kodeksu cywilnego – o wiele surowsza niż w odniesieniu do pracownika

Przepisy chroniące trwałość umowy

tak

nie ma

nie ma

Możliwość przekazania wykonania osobie trzeciej

niedopuszczalna

dopuszczalna

dopuszczalna, ale to wykonawca odpowiada za rezultat dzieła

Czy dochód z tego tytułu jest wliczany do dochodu rodziny do świadczeń rodzinnych i do programu 500+?

tak

tak

tak

Prawa do zdjęcia należą do: Yerson Retamal