39 tydzień ciąży – jak zmienia się dziecko?

Trzydziesty dziewiąty tydzień ciąży to moment, w którym narodziny mogą nastąpić w każdej chwili. Maluch jest już w pełni dojrzały i przygotowany do życia poza brzuchem mamy. Wszystkie układy jego ciała funkcjonują sprawnie, a organizm tylko czeka na sygnał do rozpoczęcia wielkiej przygody.

Ile waży i mierzy dziecko w 39 tygodniu ciąży?

Parametry fizyczne maluszka w tym okresie są już bardzo zbliżone do tych, które będzie miał w momencie narodzin. Trzeba pamiętać, że każde dziecko rozwija się we własnym tempie, dlatego normy są dość szerokie.

Waga dziecka w 39 tygodniu ciąży oscyluje wokół 3250-3400 gramów, choć niektóre maluchy mogą ważyć więcej lub mniej. Genetyka odgrywa tutaj istotną rolę – jeśli rodzice są drobnej budowy, prawdopodobnie ich potomek również będzie mniejszy. Długość ciała wynosi przeciętnie około 50 centymetrów, co można porównać do obwodu arbuza. Po urodzeniu noworodek najczęściej zmieści się w ubranka w rozmiarze 56, który uznawany jest za standardowy dla niemowląt.

Co wpływa na rozmiar dziecka?

Na wymiary dziecka wpływa szereg elementów, które kształtują się przez całą ciążę. Poza dziedziczeniem cech od rodziców, znaczenie ma sposób odżywiania przyszłej mamy oraz ogólny przebieg ciąży.

Dzieci matek z cukrzycą ciążową często rodzą się większe, podczas gdy te, których mamy miały problemy z łożyskiem, mogą być drobniejsze. Moment przyjścia na świat również ma znaczenie – maluch urodzony dokładnie w 39 tygodniu będzie różnił się od tego, który zdecyduje się poczekać do 40 czy 41 tygodnia. Z tego powodu szacowana masa płodu powinna być zawsze omawiana z lekarzem lub położną, którzy potrafią odpowiednio zinterpretować wyniki badań ultrasonograficznych.

Jak wygląda dziecko przed narodzinami?

W ostatnich tygodniach ciąży maluch nabiera cech typowych dla noworodka. Jego skóra jest już gładka i różowa, a ciało pokrywa warstwa ochronnego tłuszczu, który zgromadził w ostatnim czasie.

Dziecko ma już długie paznokcie, które czasem po urodzeniu wymagają przycięcia. Niektóre maluchy przychodzą na świat z bogatą czupryną, inne mają jedynie delikatny meszek. Te cechy są całkowicie indywidualne i nie mają wpływu na zdrowie dziecka. Skóra jest pokryta resztkami maziówki płodowej, która chroniła ją przez długie miesiące w płynie owodniowym. Ciało ma przyjemnie zaokrąglone kształty dzięki warstwie tkanki tłuszczowej, która stanowi zapas energii na pierwsze dni życia.

Noworodki często wykazują uderzające podobieństwo do ojca w pierwszych dniach po urodzeniu. Jest to naturalny mechanizm ewolucyjny, który ułatwia tacie nawiązanie więzi emocjonalnej z dzieckiem.

Rozwój wzroku i koloru oczu

Wzrok niemowlęcia w momencie narodzin jest jeszcze niedojrzały. Maluch widzi jedynie zarysy postaci i rozróżnia kontrasty, ale nie potrafi skupić wzroku na konkretnym przedmiocie. Ostrość widzenia rozwinie się stopniowo w pierwszych miesiącach życia.

Ciekawostką jest to, że ostateczny kolor tęczówki ustali się dopiero po 12-18 miesiącach. W tym czasie trwa proces pigmentacji, dlatego oczy niemowlęcia mogą zmieniać odcień – być raz bardziej zielone, innym razem niebieskie lub szare. Wiele dzieci rodzi się z niebieskimi oczami, które później ciemnieją do brązowego koloru.

Czy organy dziecka są już w pełni rozwinięte?

W 39 tygodniu ciąży dojrzewanie wszystkich układów organizmu jest zakończone. Maluszek jest gotowy do samodzielnego życia poza łonem matki, a jego ciało potrafi już wykonywać wszystkie niezbędne funkcje życiowe.

Płuca są w pełni przygotowane do zaczerpnięcia pierwszego oddechu. Wyprodukowano wystarczającą ilość surfaktantu, substancji zapobiegającej zapadaniu się pęcherzyków płucnych. System krążenia również funkcjonuje prawidłowo, choć po narodzinach przejdzie jeszcze istotne zmiany związane z zamknięciem przewodu tętniczego. Układ trawienny potrafi przetwarzać pokarm, a nerki wydajnie filtrują płyny. Wątroba produkuje niezbędne enzymy, a trzustka wydziela insulinę.

Które układy nadal się rozwijają?

Mimo że dziecko jest gotowe do narodzin, niektóre elementy jego organizmu będą dojrzewać jeszcze przez długi czas. Dotyczy to przede wszystkim układu nerwowego i mózgu, których rozwój trwa przez całe dzieciństwo.

Układ trawienny również będzie się doskonalił w pierwszych miesiącach życia, dostosowując się do nowego sposobu odżywiania. Układ odpornościowy, choć już funkcjonuje, wzmocni się dzięki przeciwciałom otrzymanym z mleka matki. System regulacji temperatury ciała również wymaga czasu na pełne dojrzenie, dlatego noworodki są tak wrażliwe na zimno.

Jak zmienia się aktywność ruchowa malucha?

Ruchy dziecka w 39 tygodniu ciąży znacząco różnią się od tych z wcześniejszych miesięcy. Maluch ma teraz bardzo ograniczoną przestrzeń, co wpływa na charakter jego aktywności.

Intensywne kopnięcia i przewracanie się nie są już możliwe. Zamiast tego mama odczuwa głównie wiercenie się, przeciąganie i muśnięcia. Dziecko najczęściej układa się w pozycji embrionalnej, z podkurczonymi nóżkami i rączkami. Jego główka powinna być już skierowana w dół, ku kanałowi rodnemu, w tzw. ułożeniu główkowym. Nóżki zazwyczaj znajdują się tuż pod żebrami mamy, gdzie maluch może je wyprostować, powodując dyskomfort w górnej części brzucha.

Jak interpretować ruchy płodu?

Monitorowanie aktywności dziecka pozostaje istotne aż do samego porodu. Nie ma jednego wzorca określającego, jak często maluch powinien się ruszać, ponieważ każde dziecko ma swój indywidualny rytm.

Niektóre maluchy są bardzo ruchliwe niemal do momentu narodzin, inne wolą oszczędzać energię i odpoczywać. Zaleca się liczenie ruchów około 30 minut po posiłku, kiedy dziecko jest zazwyczaj najbardziej aktywne. Między głównymi posiłkami maluch powinien poruszyć się od 8 do 10 razy, bez względu na intensywność tych ruchów. Jeśli mama nie wyczuwa żadnej aktywności przez dłuższy czas, warto to skonsultować z lekarzem lub wykonać badanie KTG.

Zarówno bardzo intensywne poruszanie się, jak i niewielka aktywność mogą być normą. Zmniejszoną ruchliwość często tłumaczy się po prostu brakiem miejsca w macicy i dużą wagą dziecka. Nie należy panikować przy pierwszych oznakach zmiany w zachowaniu malucha, ale zawsze lepiej jest sprawdzić, czy wszystko jest w porządku.

Jaka jest pozycja dziecka przed porodem?

Ułożenie malucha w 39 tygodniu ciąży ma decydujące znaczenie dla sposobu rozwiązania. W tym momencie ciąży pozycja dziecka raczej się już nie zmieni – jest zbyt duże, by mogło swobodnie się obrócić.

Prawidłowe, fizjologiczne ułożenie to pozycja główkowa, w której główka dziecka jest skierowana w dół, ku wyjściu z macicy. Taki układ występuje u około 95% kobiet w ciąży. Dziecko leży z podkurczonymi kończynami, z brodą przyciśniętą do klatki piersiowej. Pośladki i nóżki znajdują się w górnej części macicy, często sprawiając mamie dyskomfort pod żebrami. Takie ułożenie jest najbardziej korzystne dla naturalnego porodu, ponieważ główka jako największa część ciała dziecka najpierw rozszerza kanał rodny.

Inne ułożenia płodu

Zdarza się, że dziecko przyjmuje pozycję inną niż główkowa. Może to być ułożenie miednicowe, w którym pośladki lub stopy są skierowane ku dołowi. Występuje ono u około 3-4% ciąż w tym terminie.

Sporadycznie spotyka się także pozycję poprzeczną, w której dziecko leży w poprzek macicy. Obie te sytuacje są zazwyczaj wskazaniem do przeprowadzenia cesarskiego cięcia, choć w przypadku ułożenia miednicowego czasem możliwy jest poród siłami natury. Decyzję o sposobie rozwiązania podejmuje lekarz po dokładnej ocenie sytuacji, uwzględniając wielkość dziecka, doświadczenie rodzące oraz warunki anatomiczne.

Co dzieje się z płynem owodniowym?

W ostatnich tygodniach ciąży ilość wód płodowych stopniowo się zmniejsza. Jest to naturalne zjawisko związane z przygotowaniem organizmu do porodu i rosnącą masą dziecka, które zajmuje coraz więcej miejsca w macicy.

Podczas gdy w połowie ciąży objętość płynu owodniowego wynosiła około litra, teraz spada do około 600-800 mililitrów. Ta redukcja sprawia, że mama może czuć każdy ruch dziecka bardziej wyraźnie, a maluszek ma jeszcze mniej przestrzeni na swobodne poruszanie się. Zmniejszająca się ilość wód płodowych nie wpływa negatywnie na dziecko – nadal zapewnia mu ochronę przed urazami i utrzymuje odpowiednią temperaturę. W momencie porodu płyn owodniowy zostaje całkowicie wypchnięty z organizmu wraz z dzieckiem, najczęściej już na początku akcji porodowej.

Dlaczego dziecko gromadzi zapasy tłuszczu?

Warstwa tkanki tłuszczowej, którą maluch zmagazynował w ostatnich tygodniach, pełni szereg istotnych funkcji. Dzięki niej noworodek wygląda na pulchnego i zaokrąglonego.

Ten tłuszcz służy przede wszystkim jako zapas energii na pierwsze dni życia. Po urodzeniu dziecko musi przejść ogromną adaptację do nowego środowiska, a energia z tkanki tłuszczowej pomaga mu przetrwać ten trudny okres. Tłuszcz pełni także rolę termoizolacyjną – chroni przed utratą ciepła, co jest szczególnie ważne, ponieważ noworodki mają jeszcze niedojrzały system regulacji temperatury ciała. Ta warstwa występuje głównie pod skórą, wokół narządów wewnętrznych oraz w okolicy łopatek, gdzie znajduje się specjalny brązowy tłuszcz produkujący ciepło.

Jak dziecko wykorzystuje zapasy po urodzeniu?

W pierwszych dniach życia noworodek naturalnie traci część masy ciała, co jest zjawiskiem fizjologicznym. Ta utrata związana jest właśnie z wykorzystywaniem zgromadzonych zapasów.

Niemowlę może stracić do 10% wagi urodzeniowej, po czym stopniowo zaczyna ją odzyskiwać dzięki karmieniu. Tłuszcz jest też wykorzystywany do produkcji ciepła, szczególnie gdy dziecko jest narażone na chłód. Brązowa tkanka tłuszczowa, obecna głównie u noworodków, jest wyjątkowo sprawna w generowaniu energii cieplnej. Z czasem część tego tłuszczu zostanie zastąpiona przez zwykłą tkankę tłuszczową, a część zostanie zużyta na wzrost i rozwój.

Jak dziecko przygotowuje się do porodu?

Ostatnie dni w brzuchu mamy to czas intensywnych przygotowań do wielkiej zmiany. Maluch instynktownie wie, że czeka go ogromne wyzwanie i gromadzi siły.

Dziecko głównie odpoczywa i śpi przez większość czasu. Fazy aktywności są krótsze i mniej intensywne niż wcześniej. Organizm malucha produkuje ostatnie porcje surfaktantu w płucach, substancji niezbędnej do oddychania. Układ trawienny przygotowuje się do przetwarzania pokarmu – w jelitach gromadzi się smółka, pierwsza treść, która zostanie wydalona po urodzeniu. Nadnercza dziecka produkują hormony stresowe, które pomogą mu przetrwać poród i pobudzą organizm do samodzielnego funkcjonowania.

Pod koniec ciąży główka malucha coraz bardziej schodzi do miednicy mniejszej, co odczuwa mama jako ucisk na pęcherz i krocze. To naturalne zjawisko przygotowujące kanał rodny do rozwarcia. Czasami ten proces zachodzi już w 37-38 tygodniu, u innych kobiet dopiero tuż przed porodem.

Czy dziecko odczuwa emocje mamy?

Związek pomiędzy matką a dzieckiem w ciąży wykracza poza fizyczną więź przez łożysko. Maluch jest wrażliwy na stany emocjonalne mamy i reaguje na nie.

Gdy przyszła mama odczuwa stres, jej organizm produkuje kortyzol i adrenalinę, które przechodzą przez łożysko do dziecka. Maluch może wówczas stać się bardziej niespokojny i ruchliwy lub przeciwnie – bardzo cichy. Z kolei gdy mama jest zrelaksowana i szczęśliwa, uwalnia endorfiny, które działają kojąco także na dziecko. Dźwięki, które docierają do brzucha – głos mamy, muzyka, śmiech – są słyszane przez malucha i wpływają na jego samopoczucie. Dziecko już w tym momencie rozpoznaje głos matki i reaguje na niego, często uspokajając się, gdy go słyszy.

Znaczenie spokoju przed porodem

Ostatnie tygodnie ciąży to czas, kiedy mama powinna szczególnie dbać o swój stan psychiczny. Relaks i pozytywne nastawienie są tak samo ważne dla dziecka jak dla niej samej.

Stres i napięcie mogą negatywnie wpływać na przebieg porodu, utrudniając rozwarcie szyjki macicy i wydłużając akcję porodową. Spokojne, odpoczęte dziecko lepiej radzi sobie z wyzwaniami porodu. Warto zatem praktykować techniki relaksacyjne, medytację czy słuchać uspokajającej muzyki. Rozmowy z maluszkiem, głaskanie brzucha i śpiewanie tworzą więź, która pomoże dziecku poczuć się bezpiecznie podczas nadchodzących zmian.

Jakie zmiany zachodzą w skórze dziecka?

Skóra noworodka różni się znacząco od skóry starszych dzieci i dorosłych. W 39 tygodniu ciąży jest już dobrze rozwinięta, choć nadal bardzo delikatna.

Zniknęła większość lanugo, czyli meszku, który pokrywał ciało w młodszych miesiącach. Pozostałości mogą występować jeszcze na ramionach, plecach czy uszach niektórych niemowląt. Skóra jest pokryta resztkami maziówki płodowej (vernix caseosa), białawej, tłustej substancji, która chroniła ją przez miesiące. Ta warstwa ma właściwości antybakteryjne i ułatwia dziecku przejście przez kanał rodny. Po urodzeniu nie trzeba jej zmywać od razu – wchłania się samoczynnie w pierwszych dniach życia, dodatkowo odżywiając i chroniąc skórę niemowlęcia.

Jak funkcjonuje układ odpornościowy dziecka?

Niemowlę przed narodzinami wytwarza już własne komórki odpornościowe, choć jego system obronny jest jeszcze niedojrzały. Przez całą ciążę otrzymywało przeciwciała od mamy przez łożysko.

Te przeciwciała klasy IgG zapewniają dziecku ochronę bierną, która utrzymuje się przez pierwsze miesiące życia. Chroni ona przed wieloma chorobami, na które mama była odporna. Po urodzeniu maluch zacznie rozwijać swoją własną odporność, szczególnie dzięki karmieniu piersią. Mleko matki dostarcza kolejną porcję przeciwciał, głównie klasy IgA, które chronią układ pokarmowy i oddechowy niemowlęcia. Pełne dojrzewanie układu odpornościowego zajmie jednak kilka lat.

Co słyszy dziecko w brzuchu?

Słuch rozwija się już od drugiego trymestru, a w 39 tygodniu ciąży jest w pełni sprawny. Maluch słyszy wiele dźwięków, zarówno z organizmu mamy, jak i z zewnątrz.

Najbliżej dziecka są odgłosy ciała matki, które stają się dla niego znajome i kojące. Słyszy bicie jej serca, pracę układu pokarmowego, przepływ krwi przez naczynia. Te rytmiczne dźwięki towarzyszą mu przez całą ciążę. Z zewnątrz docierają głosy, muzyka i inne odgłosy, choć są one przytłumione przez wody płodowe i tkankę brzucha. Maluch wyraźnie rozróżnia głos mamy i taty, reaguje na nie ruchem lub zmianą aktywności. Po urodzeniu noworodek rozpoznaje znane mu głosy i uspokaja się, słysząc je, co ułatwia nawiązanie więzi.

Czy dziecko może mieć czkawkę?

Czkawka u dziecka w brzuchu to zjawisko częste i całkowicie naturalne. Mama odczuwa ją jako regularne, rytmiczne szarpnięcia lub pulsowanie w brzuchu.

Jest ona spowodowana skurczami przepony – mięśnia oddechowego, który dziecko trenuje przed pierwszym oddechem. Czkawka może trwać od kilku minut do pół godziny i nie sprawia maluchowi żadnego dyskomfortu. Niektóre dzieci mają ją kilka razy dziennie, inne bardzo rzadko. Jest to po prostu część procesu dojrzewania układu oddechowego i nie wymaga żadnej interwencji. Po urodzeniu niemowlęta nadal często mają czkawkę, szczególnie po karmieniu, co z czasem ustępuje.

Jak wygląda system krążenia dziecka?

Układ krążenia płodu różni się od tego u osoby urodzonej, ponieważ dziecko nie oddycha płucami i otrzymuje tlen przez łożysko. Ma ono specjalne połączenia naczyniowe, które umożliwiają omijanie płuc.

Najbardziej znanym z nich jest przewód tętniczy Botalla, który łączy tętnicę płucną z aortą, oraz otwór owalny w przegrodzie międzyprzedsionkowej serca. Te struktury zamykają się w pierwszych godzinach lub dniach po urodzeniu, gdy dziecko zaczyna oddychać. Serce malucha bije z częstością 120-160 uderzeń na minutę, znacznie szybciej niż u dorosłych. Po porodzie układ krążenia musi bardzo szybko się przystosować do nowego sposobu funkcjonowania – przepływ krwi zostaje przekierowany przez płuca, gdzie będzie teraz dotleniana.

Jakie umiejętności ma dziecko przed narodzinami?

Mimo że maluch spędził całe życie w płynie owodniowym, posiada już wiele odruchów i umiejętności, które pomogą mu po urodzeniu. Te zdolności są wrodzone i uruchamiają się automatycznie.

Dziecko potrafi ssać – często można to zaobserwować na badaniu USG, gdy maluch wkłada do buzi kciuk lub paluszki. Ma też rozwinięty odruch szukania piersi, który pomoże mu znaleźć brodawkę mamy zaraz po urodzeniu. Dziecko potrafi przełykać – codziennie spija pewne ilości płynu owodniowego, które są przetwarzane przez układ trawienny. Umie zaciskać dłonie, reaguje na dotyk i ma rozwinięte podstawowe odruchy przetrwania. Wszystkie te umiejętności są niezbędne do funkcjonowania w pierwszych momentach po porodzie.

Zmysły smaku i węchu również są już aktywne. Dziecko rozpoznaje smak płynu owodniowego, który zmienia się w zależności od diety mamy. To właśnie te wczesne doświadczenia smakowe wpłyną później na preferencje żywieniowe niemowlęcia. Po urodzeniu maluch będzie potrafił węchem odnaleźć pierś matki – gruczoły znajdujące się wokół brodawki wydzielają substancję o podobnym zapachu do wód płodowych, co ułatwia dziecku orientację.