Ile trwa mutacja głosu w okresie dojrzewania?

Okres dojrzewania to czas intensywnych przemian w organizmie młodego człowieka, a jedną z najbardziej charakterystycznych zmian jest mutacja głosu. Proces ten dotyczy zarówno chłopców, jak i dziewcząt, choć u przedstawicieli płci męskiej jest znacznie bardziej zauważalny. Warto wiedzieć, ile trwa ten naturalny proces i jakie mogą się z nim wiązać dolegliwości.

Czym jest mutacja głosu?

Mutacja głosu to naturalny proces polegający na zmianie wysokości i barwy głosu, który zachodzi w okresie dojrzewania płciowego. Przed okresem pokwitania zarówno chłopcy, jak i dziewczynki posiadają podobną tonację głosu – wysoką i jasną. Dopiero pod wpływem intensywnego wydzielania hormonów płciowych dochodzi do widocznych zmian wokalnych.

Zmiana ta jest jedną z drugorzędowych cech płciowych. Jej nasilenie różni się znacznie w zależności od płci. U chłopców głos obniża się nawet o całą oktawę, podczas gdy u dziewcząt zmiana jest subtelniejsza i obejmuje zaledwie 3-4 tony. W rzadszych przypadkach u chłopców zmiana może objąć nawet dwie oktawy, co jest zjawiskiem bardziej nasilonym.

Nie można przewidzieć, jakie dokładnie brzmienie przyjmie głos po zakończeniu mutacji. U chłopców może rozwinąć się tenor, baryton lub bas. Dziewczęta zachowują zdolność śpiewania wyższych dźwięków, natomiast chłopcy trwale tracą możliwość czystego wykonywania wysokich tonów, pozostaje im jedynie falset – śpiew na niedomkniętych i nienaturalnie napiętych strunach głosowych.

Kiedy rozpoczyna się mutacja głosu?

Mutacja głosu rozpoczyna się w okresie dojrzewania płciowego, którego moment wystąpienia jest osobniczo zróżnicowany. Coraz częściej proces ten zaczyna się około 12 roku życia dziecka, przy czym największe nasilenie zmian przypada na 13 lub 14 rok życia. Należy podkreślić, że dojrzewanie nie przebiega w tym samym tempie u wszystkich nastolatków.

U dziewcząt mutacja głosu rozpoczyna się zwykle wraz z pierwszą miesiączką. Dojrzewanie płciowe u nich zachodzi w wieku od 10 do 14 lat. U chłopców okres ten rozpoczyna się nieco później – pomiędzy 12 a 16 rokiem życia. Wśród rówieśników tego samego rocznika można zauważyć znaczne różnice w tempie dojrzewania.

Tempo zachodzenia zmian w okresie dojrzewania jest indywidualną cechą każdego organizmu i nie należy porównywać rozwoju poszczególnych nastolatków.

Na skutek zaburzeń hormonalnych u niektórych dzieci proces może być znacznie przyspieszony lub opóźniony. Zdarza się także mutacja przedwczesna, która występuje już między 8 a 10 rokiem życia. Jeśli do 17 roku życia głos nastolatka nie ulegnie zmianie i nie rozwiną się inne drugorzędne cechy płciowe, należy skontaktować się z lekarzem pediatrą w celu diagnostyki w kierunku potencjalnych zaburzeń gospodarki hormonalnej.

Jak długo trwa mutacja głosu?

Proces mutacji głosu w przypadku chłopców można podzielić na trzy wyraźne fazy: premutację, mutację właściwą oraz postmutację. Ostatnio dowiedziono występowania etapu premutacji także u dziewcząt, pomiędzy 7 a 8 rokiem życia, z obecnością zmian podobnych do tych obserwowanych u chłopców o około rok starszych.

Etapy mutacji

Mutacja właściwa, czyli najbardziej intensywny okres zmian, trwa zazwyczaj około 3 miesięcy. W tym czasie głos zmienia się najbardziej dynamicznie, a nastolatek może doświadczać największych trudności z kontrolowaniem jego wysokości. To właśnie w tej fazie pojawiają się najbardziej charakterystyczne objawy.

Okres pomutacyjny jest znacznie dłuższy i trwa około 2-3 lata. W tym czasie stopniowo utrwala się nowy charakter głosu. Młody człowiek uczy się panować nad nowym brzmieniem swojego głosu i dostosowywać go do różnych sytuacji komunikacyjnych. Proces ten wymaga cierpliwości zarówno od nastolatka, jak i od otoczenia.

Całkowity proces mutacji głosu może potrwać nawet rok, jednak należy pamiętać, że szybkość następujących zmian jest osobniczo zróżnicowana. W większości przypadków głos jest już w pełni ustabilizowany około 17 roku życia. Nie jest prawdą, że pewnego poranka nastolatek obudzi się z całkowicie zmienionym, dorosłym głosem – transformacja ta zachodzi stopniowo.

Dlaczego głos się zmienia?

Za proces mutacji głosu odpowiadają przede wszystkim hormony płciowe, których wydzielanie znacznie intensyfikuje się w okresie dojrzewania. U chłopców podstawową rolę odgrywa testosteron produkowany w dużych ilościach w jądrach. Ten hormon wpływa bezpośrednio na szereg zmian anatomicznych w obrębie krtani i struktur z nią związanych.

Zmiany anatomiczne krtani

Pod wpływem hormonów płciowych dochodzi do powiększenia krtani. Chrząstki krtaniowe rozrastają się, a struny głosowe ulegają wydłużeniu. Jednocześnie następuje poszerzenie fałdów głosowych oraz ich pogrubienie. Powiększa się też tchawica i przestrzeń pod krtanią, co dodatkowo wpływa na rezonans i barwę wydawanych dźwięków.

W czasie mutacji na szyi u chłopców zaczyna się zaznaczać zarys powiększonej chrząstki tarczowatej krtani jako tzw. jabłko Adama. Jest to wyniosłość krtaniowa, która powstaje w wyniku zmiany kąta ustawienia krtani oraz stwardnienia jej chrząstek. U dziewcząt krtań również powiększa się, chociaż nie tak znacznie jak u chłopców, dlatego ich szyja pozostaje bez zmian w wyglądzie.

Zmiany w strunach głosowych

Po urodzeniu fałdy głosowe chłopców i dziewcząt mają podobną długość, mierząc około 2 mm. Wraz ze wzrostem dziecka zwiększa się także ich długość, jednak tempo tego procesu jest różne w zależności od płci. Fałdy głosowe dziewcząt rosną o około 0,4 mm na rok, podczas gdy u chłopców proces ten zachodzi niemal dwukrotnie szybciej.

W okresie dojrzewania tempo wzrostu strun głosowych znacznie przyspiesza. Wydłużenie i pogrubienie fałdów głosowych bezpośrednio wpływa na obniżenie tonu głosu. Im dłuższe i grubsze struny głosowe, tym niższy i głębszy staje się głos. To właśnie dlatego głosy mężczyzn brzmią znacznie niżej niż głosy kobiet.

Jak wygląda proces powstawania głosu?

Dla pełnego zrozumienia mechanizmu mutacji warto poznać sposób powstawania ludzkiego głosu. Głos powstaje w wyniku przepływu powietrza przez krtań, w której bocznych ścianach znajduje się parzysty fałd nazywany strunami głosowymi. Przepływające powietrze sprawia, że fałdy głosowe wibrują, wydając podstawowe dźwięki.

Drgania strun głosowych w zasadniczym stopniu wpływają na głębokość i wysokość tonu głosu. Głos dziecka jest wysoki, ponieważ jego krtań ma stosunkowo małe rozmiary, a struny głosowe są krótkie, cienkie i napięte. W prawidłowej emisji głosu istotną rolę odgrywają także rezonatory, takie jak klatka piersiowa czy zatoki, które nadają głosowi charakterystyczną barwę.

Usta i język odgrywają istotną rolę w prawidłowej artykulacji głosek i tworzeniu słów. Cały aparat głosowy współpracuje ze sobą, tworząc złożony system, który umożliwia komunikację werbalną. W okresie mutacji wszystkie te elementy muszą się dostosować do nowych warunków anatomicznych.

Jakie są objawy mutacji głosu?

U chłopców przechodzących mutację zmianom budowy krtani często towarzyszą charakterystyczne dolegliwości ze strony głosu. Warto poznać te objawy, aby lepiej zrozumieć, co dzieje się z organizmem nastolatka i odpowiednio na nie zareagować.

Do najczęstszych objawów mutacji głosu należą:

chrypka – głos staje się zachrypnięty i matowy,
trudności w panowaniu nad wysokością głosu,
naprzemienne wydawanie wysokich i niskich dźwięków,
niepewna intonacja głosu,
piskliwe, trudne do kontrolowania tony,
przekrwienie błony śluzowej krtani,
nadmierne wydzielanie śluzu.

Przyczyną tych problemów jest przebudowa krtani, wydłużenie strun głosowych oraz zaburzenia w koordynacji mięśni krtani. Przekrwienie błony śluzowej i zwiększone wydzielanie śluzu dodatkowo nasilają dyskomfort. Proces zmiany głosu nie jest zwykle bolesny, jednak przekrwiona błona śluzowa krtani oraz utrzymująca się chrypka mogą stanowić dla niektórych nastolatków pewien dyskomfort.

W większości przypadków pojawia się chrypka i trudności z panowaniem nad wysokością głosu, co objawia się wydawaniem na przemian wysokich i niskich dźwięków.

Nastolatki często wstydzą się tych objawów, szczególnie gdy głos „łamie się” w najmniej odpowiednich momentach – podczas odpowiedzi w szkole czy rozmowy z rówieśnikami. Warto podkreślać, że jest to naturalny proces, przez który przechodzi większość młodych ludzi.

Różnice w mutacji u chłopców i dziewcząt

Mutację głosu kojarzymy przede wszystkim z chłopcami, u których przejawia się ona znacznie silniej niż u dziewcząt. Te różnice wynikają z odmiennego poziomu hormonów płciowych oraz różnic w tempie wzrostu struktur anatomicznych krtani.

Mutacja u chłopców

Głos chłopców obniża się zwykle o całą oktawę, co stanowi bardzo wyraźną i słyszalną zmianę. W niektórych przypadkach zmiana ta może być bardziej nasilona i obejmować nawet dwie oktawy. Po mutacji chłopcy zyskują zdolność śpiewania niższych dźwięków, jednak trwale tracą możliwość czystego wykonywania wysokich tonów.

U chłopców zmiany są bardziej intensywne ze względu na wyższy poziom testosteronu. Prowadzi to do znacznego powiększenia krtani i wydłużenia strun głosowych. Na szyi pojawia się charakterystyczne jabłko Adama, będące widocznym znakiem przebytej mutacji.

Mutacja u dziewcząt

Głos dziewcząt obniża się tylko o 3-4 tony, co jest zmianą znacznie subtelniejszą. Wcześniejsze badania oceniające parametry głosu dziewcząt w trzech grupach wiekowych nie wykazały istotnych różnic pomiędzy fazami okresu dojrzewania. Jednak ostatnie lata przyniosły dowody na występowanie etapu premutacji także u dziewcząt.

Po mutacji dziewczęta nadal mają zdolność śpiewania wyższych dźwięków. Krtań powiększa się u nich w mniejszym stopniu, a wyniosłość krtaniowa nie jest widoczna. Dziewczęta zazwyczaj doświadczają mniej dolegliwości związanych z mutacją niż chłopcy.

Zaburzenia mutacji głosu

Proces mutacji głosu może w wielu przypadkach zostać zaburzony. Mutacja nie zachodzi u chłopców z niedorozwojem gruczołów płciowych spowodowanym zaburzeniami chorobowymi lub kastracją. Przyczyną braku mutacji lub jej opóźnienia mogą być również zaburzenia chromosomalne lub problemy natury neurologicznej czy psychiatrycznej.

Rodzaje zaburzeń mutacji

Wśród najczęściej występujących zaburzeń mutacji wymienia się:

mutację przedwczesną – obniżenie głosu następuje już między 8 a 10 rokiem życia,
mutację niedokończoną – przebieg został zaburzony, pojawia się nieczysta intonacja i długotrwała chrypka,
mutację perwersyjną – związaną z nadmiernym wzrostem krtani i znacznym obniżeniem głosu,
przetrwały głos fistułowy – skutek nawykowego utrzymywania głosu dziecięcego.

Kiedy udać się do lekarza?

Konieczny jest kontakt z foniatrą, gdy mutacja ulega znacznemu wydłużeniu w czasie lub jej przebieg jest nieprawidłowy. Lekarz foniatra po zbadaniu nastolatka informuje rodziców lub opiekunów, w jakim kierunku należy prowadzić dalszą diagnostykę, aby ustalić przyczynę zaburzenia.

Może to być spowodowane nieprawidłowościami w budowie krtani, zaburzeniami hormonalnymi lub czynnikami natury neurologicznej albo psychiatrycznej. Niektóre zaburzenia będą wymagały diagnostyki endokrynologicznej. Specjalista zaleci odpowiednie leczenie – często są to specjalnie dobrane ćwiczenia głosu.

Leków, które przyśpieszałyby mutację, nie ma. Jednak farmakologicznie można leczyć choroby, które opóźniają lub zaburzają przebieg mutacji. Najważniejsze jest ustalenie przyczyny braku lub opóźnienia mutacji głosu czy innych jej zaburzeń.

Jak wspierać dziecko podczas mutacji?

W okresie mutacji niezbędna jest właściwa higiena głosowa. Budowa całego aparatu głosowego ulega wtedy zmianom, a błona śluzowa krtani jest przekrwiona. Dlatego też ważne jest, by nastolatek nie przeciążał strun głosowych i ograniczał sytuacje, które mogłyby je nadwyrężać.

Higiena głosowa i nawadnianie

Dla dobrego brzmienia głosu ważne jest nawadnianie organizmu. Należy pilnować, aby dojrzewający chłopiec wypijał w ciągu dnia około 2 litrów napojów, koniecznie bezkofeinowych, bezalkoholowych i niegazowanych, nawet jeśli nie czuje pragnienia. Konieczne jest także popijanie wody podczas dłuższego wystąpienia, na przykład wygłaszając referat w szkole lub biorąc udział w szkolnym przedstawieniu.

Warto zadbać o dobre nawilżenie pomieszczeń, w których przebywa nastolatek. Suche powietrze w mieszkaniach z centralnym ogrzewaniem podrażnia górne drogi oddechowe i krtań, co może nasilać chrypkę i dyskomfort z nią związany. Skutecznym rozwiązaniem może być stosowanie nawilżaczy powietrza.

Ograniczenie wysiłku głosowego

Chłopcy w okresie mutacji nie powinni rozpoczynać nauki śpiewu, która związana jest ze wzmożonym wysiłkiem głosowym. Najlepiej jest ograniczać zajęcia wokalne, śpiew chóralny czy inne aktywności wymagające intensywnego używania głosu. Przeciążanie krtani lekcjami śpiewu przy dolegliwościach mutacyjnych trwających rok czy dwa lata doprowadza do zmian w emisji głosu.

Może to skutkować trwałymi zmianami w strunach głosowych i niepożądanymi zmianami w brzmieniu głosu. Po zakończeniu mutacji nastolatek może powrócić do zajęć wokalnych, gdy jego głos się ustabilizuje. W przypadku nasilonej chrypki skutecznym rozwiązaniem może być homeopatyczny preparat do ssania, dostępny w aptekach bez recepty.

Wsparcie psychiczne i budowanie pewności siebie

Trudności w panowaniu nad wysokością głosu wymagają zwrócenia uwagi, w jakich sytuacjach do nich dochodzi. Znając je, nastolatek może ćwiczyć swój głos w tych sytuacjach w zaciszu domowym. W ten sposób nabiera wprawy w opanowaniu strun głosowych, co ułatwia dobre funkcjonowanie w życiu codziennym.

W czasie mutacji ważne jest dbanie o ogólną kondycję zdrowia dziecka oraz wspieranie jego odporności psychicznej i budowanie w nim zdrowego poczucia własnej wartości. Należy unikać zawstydzania z powodu zachodzących zmian głosu. Jednak nie należy robić z mutacji także tematu tabu – warto podkreślać, że jest ona naturalnym zjawiskiem fizjologicznym.

Ćwiczenia wzmacniające głos

Niezależnie od badań i ewentualnego leczenia można próbować samodzielnie wzmacniać głos odpowiednimi ćwiczeniami. Pomagają one nastolatkom przyzwyczaić się do nowej barwy głosu i lepiej go kontrolować. Ćwiczenia te warto wykonywać regularnie, najlepiej w spokojnym otoczeniu.

Przykładowe ćwiczenia obejmują:

mruczenie niskim głosem angażując w to mięśnie klatki piersiowej,
wypowiadanie niskim głosem głosek: a, e, o, u,
wypowiadanie niskim głosem sylab: ma, me, mo, mu, da, de, do, du, ba, be, bo, bu,
wypowiadanie niższym głosem całych wyrazów, od krótszych i łatwiejszych do coraz trudniejszych,
głośne czytanie tekstów przy użyciu niskiego głosu,
próby używania niskiego głosu na co dzień, na przykład podczas zakupów.

Na początku należy unikać słów z literami „i” oraz „y”, które mogą być trudniejsze do wypowiedzenia niskim głosem. Stopniowo można zwiększać stopień trudności ćwiczeń, dodając coraz bardziej skomplikowane wyrazy i zwroty. Regularne ćwiczenia pomagają nastolatkom szybciej przystosować się do zmian zachodzących w ich głosie.

Uwaga! Powyższy artykuł nie zastępuje porady medycznej i powinien być traktowany wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku jakichkolwiek pytań czy też problemów zdrowotnych, skontaktuj się ze specjalistą.