Jak obkurczyć trzeci migdał u dziecka?

Przerośnięty trzeci migdał to problem, z którym boryka się wiele rodzin z małymi dziećmi. Gdy dziecko chrapie, oddycha ustami i często choruje, rodzice zastanawiają się, czy można pomóc maluchowi bez operacji. Na szczęście istnieją sprawdzone metody obkurczania migdałków, które warto wypróbować pod okiem specjalisty.

Dlaczego trzeci migdał powiększa się u dzieci?

Migdałek gardłowy, zwany potocznie trzecim migdałem, stanowi część pierścienia limfatycznego Waldeyera i pełni rolę pierwszej linii obrony organizmu przed infekcjami. U dzieci między 4. a 7. rokiem życia układ odpornościowy intensywnie się rozwija i musi zmagać się z wieloma nowymi patogenami.

Migdałki reagują na tę intensywną pracę poprzez powiększanie się – to ich naturalny sposób na lepsze wychwytywanie wirusów i bakterii. Problem pojawia się wtedy, gdy przerost staje się nadmierny i zamiast chronić dziecko przed chorobami, sam zaczyna je powodować. Zazwyczaj po 7. roku życia, wraz ze wzrostem kości twarzoczaszki i nosogardła, sytuacja ulega poprawie samoistnie.

Jak rozpoznać przerośnięty trzeci migdał?

Obserwując codzienne zachowania dziecka, można zauważyć charakterystyczne objawy przerostu migdałka gardłowego:

dziecko niemal stale oddycha ustami zamiast nosem, co szczególnie widać podczas oglądania bajek czy zabawy
w nocy słychać głośne chrapanie, które występuje przez cały rok, a nie tylko sezonowo
maluch budzi się zmęczony, jest drażliwy w ciągu dnia z powodu niewysypiania
do układu oddechowego dostaje się zimne, nieogrzane powietrze, co prowadzi do częstych infekcji
mogą pojawiać się problemy z wymową, szczególnie mówienie „przez nos”
dziecko słabiej słyszy, ma wrażenie „głowy pod wodą” przez zablokowanie trąbek słuchowych

Wady zgryzu

Ciągłe oddychanie przez usta prowadzi do zmian w budowie twarzoczaszki. Górny łuk zębowy zwęża się, dolny się poszerza, a jedynki i dwójki wysuwają się do przodu. Opada również żuchwa, co laryngolodzy nazywają twarzą adenoidalną. Takie zmiany mogą być trwałe, dlatego wczesna interwencja jest istotna.

Kiedy trzeba działać natychmiast?

Niektóre objawy wymagają pilnej konsultacji laryngologicznej. Obturacyjny bezdech senny stanowi bezwzględne wskazanie do usunięcia migdałków – niedotlenienie organizmu podczas snu może mieć poważne konsekwencje dla rozwoju dziecka. Również nawracające zapalenie ucha środkowego czy więcej niż sześć anginek rocznie to sytuacje, w których leczenie zachowawcze może okazać się niewystarczające.

Domowe metody obkurczania migdałków

Zanim zapadnie decyzja o operacji, warto spróbować naturalnych sposobów na zmniejszenie przerostu migdałka. Wymienione poniżej metody mogą przynieść ulgę i wspomóc układ odpornościowy dziecka w powrocie do równowagi.

Płukanie gardła

Starsze dzieci, które potrafią płukać gardło bez połykania płynu, mogą skorzystać z kilku sprawdzonych rozwiązań. Napar z szałwii działa przeciwzapalnie i ściągająco, co pomaga w obkurczaniu się migdałów. Można go stosować systematycznie, najlepiej wieczorem przed myciem zębów.

Woda z solą to kolejna sprawdzona metoda – na szklankę ciepłej, przegotowanej wody dodajemy pół łyżeczki soli kuchennej lub kłodawskiej. Roztwór ma działanie obkurczające i zmniejsza obrzęk, jednak może drażnić gardło, więc przy kaszlu lepiej z niego zrezygnować. Płukanie powtarzamy 2-3 razy dziennie.

Inhalacje jako wsparcie leczenia

Wdychanie oparów ziołowych przynosi dobre efekty w obkurczaniu migdałków. Do miseczki z gorącą wodą dodajemy zioła o działaniu przeciwobrzękowym – macierzankę, tymianek, rumianek, szałwię lub korę dębu. Można wzbogacić inhalację kilkoma kroplami olejku eukaliptusowego lub z czarnuszki.

Dziecko pochyla się nad miską (w bezpiecznej odległości, by uniknąć poparzenia), a głowę przykrywa się ręcznikiem. Inhalację przeprowadzamy przez około 10 minut, można ją powtórzyć kilka razy w ciągu dnia. Ta metoda sprawdza się najlepiej u starszych przedszkolaków, młodsze dzieci mogą nie współpracować.

Okłady z kapusty

To stara, babcina metoda, która może pomóc zwłaszcza przy stanie zapalnym migdałków. Liść białej kapusty sparzymy krótko wrzątkiem, dokładnie rozgniatamy, aż puści sok, a następnie przykładamy do szyi dziecka. Całość przykrywamy bawełnianą pieluszką i owijamy szalikiem.

Gdy liście się ogrzeją, wymieniamy je na świeże. Kuracja powinna trwać przynajmniej dwa tygodnie, najlepiej wykonywać ją wieczorem. Kapusta ma udowodnione działanie przeciwzapalne i może „wyciągać” stan zapalny z organizmu. Metoda sprawdza się u starszych dzieci, które wytrzymają nieruchomo przez dłuższą chwilę.

Jak zadbać o odpowiednie warunki w domu?

Dziecko z przerośniętymi migdałkami śpi z otwartą buzią, przez co śluzówki mocno wysychają. Warto zadbać o temperaturę 18-20 stopni Celsjusza w sypialni i odpowiednie nawilżenie powietrza. Suche pomieszczenie pogarsza stan błon śluzowych i utrudnia regenerację.

Równie ważne jest właściwe nawodnienie organizmu – dziecko powinno pić dużo wody w ciągu dnia. Często maluch sam przypomina o piciu, bo czuje suchość w gardle. Warto mieć butelkę z wodą zawsze pod ręką, szczególnie w przedszkolu czy szkole.

Dieta wspierająca obkurczanie migdałków

Zbyt duże migdałki mogą być skutkiem przewlekłego stanu zapalnego w organizmie, który nasila się przy niewłaściwej diecie. Produkty bogate w cukier i gluten mogą nasilać reakcje zapalne, dlatego warto rozważyć ich ograniczenie lub całkowite wyeliminowanie na jakiś czas.

Co wykluczyć z menu?

Przy przeroście migdałków dobrze sprawdza się dieta przeciwzapalna. Należy zrezygnować ze słodyczy, białego cukru pod każdą postacią, nabiału, białej mąki, białego makaronu i ryżu. Produkty te mogą utrzymywać stan zapalny w organizmie i spowalniać proces zdrowienia.

Czym karmić dziecko?

W jadłospisie powinny dominować warzywa o działaniu przeciwzapalnym – szczególnie zielone liściaste i kapustne. Dobrze sprawdzają się również:

zdrowe tłuszcze z oliwy z oliwek, awokado i orzechów
nasiona roślin strączkowych bogate w białko roślinne
owoce bogate w witaminę C – cytrusy, jagody, maliny
olej z czarnuszki mający działanie immunomodelujące i przeciwalergiczne
naturalne antybiotyki – czosnek, cebula, miód, imbir

Witamina C w walce z przerostem

Przy infekcjach powodujących powiększenie migdałków organizm potrzebuje zwiększonej dawki witaminy C. Uszczelnia ona naczynia krwionośne, stymuluje układ immunologiczny, zmniejsza stany zapalne i działa delikatnie przeciwbólowo. Udowodniono również, że łagodzi podrażnienia śluzówki gardła.

Dzienne zapotrzebowanie wynosi około 75-90 mg, jednak w przypadku infekcji można podawać dawki lecznicze sięgające 2000 mg dziennie. Nie należy przekraczać tej ilości, ponieważ nadmiar zostanie usunięty z moczem i może powodować biegunkę. Witaminę C można podawać w formie aceroli lub preparatów w proszku do rozpuszczania w wodzie.

Farmakologiczne sposoby leczenia

Gdy metody domowe nie przynoszą oczekiwanych rezultatów, lekarz może zalecić preparaty farmakologiczne wspierające obkurczanie migdałków. Decyzję o leczeniu podejmuje specjalista po zbadaniu rozległości zmian i ocenie objawów dodatkowych.

Syropy ziołowe

Na rynku dostępne są preparaty zawierające ekstrakty z tymianku, pelargonii, rumianku, prawoślazu i pierwiosnka. Często wzbogacone są o propolis i cynk, które stymulują układ odpornościowy. Syropy działają przeciwzapalnie, przeciwobrzękowo i powlekająco, zmniejszając suchość błon śluzowych gardła.

Preparat Thonsilan przeznaczony jest dla dzieci od czwartego roku życia – młodsze dzieci otrzymują 5 ml raz dziennie, starsze mogą przyjmować 10 ml raz lub dwa razy dziennie. Ostrożność powinny zachować dzieci z nadwrażliwością na składniki ziołowe lub uczuleniem na propolis.

Aerozole i pastylki do ssania

Dzieciom powyżej czwartego roku życia, które potrafią ssać pastylki, można podawać preparaty do jamy ustnej. Skuteczne są środki zawierające wyciągi z szałwi, tymianku, prawoślazu, pierwiosnka, dziewanny czy bzu czarnego. Porost islandzki dodatkowo nawilża i powleka błonę śluzową.

Niektóre spray’e zawierają jony srebra wykazujące działanie przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe, nie wysuszając przy tym gardła. Do popularnych preparatów należą Argentin T, Gardlox czy tabletki z tymiankiem i podbialem.

Probiotyki wspierające leczenie

Szczep Streptococcus salivarius K12 wykazuje skuteczność w leczeniu przerostu migdałków. Badania pokazały, że stosowanie tego szczepu przez 90 dni zmniejszyło zachorowalność na zapalenie gardła, migdałków oraz zapalenie ucha u dzieci. Preparat dostępny jest pod marką Entitis.

Kiedy konieczne są leki na receptę?

W przypadkach, gdy leczenie zachowawcze nie przynosi poprawy, lekarz może przepisać silniejsze preparaty dostępne wyłącznie na receptę. Najczęściej stosowane są sterydy donosowe i leki recepturowe.

Sterydy donosowe

Glikokortykosteroidy w postaci aerozolu działają przeciwzapalnie, udrażniają nos i oczyszczają zatoki. Dziecko z przerostem migdałków często ma trudności z oddychaniem przez nos – podanie sterydów zmniejsza obrzęk i stan zapalny, ułatwiając oddychanie.

Stosuje się zazwyczaj jedną dawkę raz dziennie, uprzednio podając aerozol obkurczający (ksylometazolina lub oksymetazolina). Przed pierwszym użyciem należy wstrząsnąć butelką, podobnie jak po 14-dniowej przerwie w stosowaniu.

Preparaty zawierające flutykazon to Flixonase i Avamys, natomiast mometazon znajdziemy w Nasonexie, Metminie i Pronasalu. Długotrwałe stosowanie wymaga monitorowania wzrostu dziecka przez pediatrę, ponieważ może dojść do jego zahamowania.

Możliwe działania niepożądane sterydów

Przy długotrwałym stosowaniu glikokortykosteroidów mogą wystąpić nieprzyjemne objawy:

krwawienia z nosa i podrażnienie błony śluzowej
częste kichanie i ból głowy
zapalenie gardła i górnych dróg oddechowych
skurcz oskrzeli, duszność
rzadziej – zaburzenia widzenia, jaskra
dolegliwości żołądkowo-jelitowe

Proszki krakowskie

Lekarz może przepisać kapsułki recepturowe zawierające Diphergan (prometazynę) oraz efedrynę, zwane potocznie proszkami krakowskimi. Składniki te znoszą wzajemnie swoje działania uboczne, powodując udrożnienie nosa i zmniejszenie obrzęku migdałów.

Obecnie są rzadziej przepisywane ze względu na mniejszy stosunek korzyści do ryzyka. Efedryna może powodować wzrost ciśnienia i przyspieszenie pracy serca, szczególnie u pacjentów z nadczynnością tarczycy. Nie jest wskazana przy chorobach serca, nadciśnieniu, jaskrze czy cukrzycy. Prometazyna natomiast nie może być stosowana u dzieci poniżej drugiego roku życia ze względu na hamujący wpływ na ośrodkowy układ nerwowy.

Leki homeopatyczne – czy działają?

Niektóre preparaty homeopatyczne dostępne są w leczeniu schorzeń układu oddechowego, choć ich stosowanie opiera się głównie na doświadczeniu lekarza. Krople Heel Lymphomyosot mają w informacji dla pacjenta wskazanie przerostu migdałków gardłowych. Zazwyczaj stosuje się 20-30 kropli trzy razy dziennie. Produkt dostępny jest wyłącznie z przepisu lekarza.

Kiedy operacja jest nieunikniona?

W niektórych sytuacjach leczenie zachowawcze nie wystarcza i konieczne staje się chirurgiczne usunięcie trzeciego migdałka. Zabieg zwany adenotomią lub tonsillektomią jest obecnie procedurą rutynową, bezpieczną i nieskomplikowaną.

Wskazania do operacji

Bezwzględnym wskazaniem do wycięcia migdałków jest obturacyjny bezdech senny powodujący niedotlenienie organizmu. Operację zaleca się również przy:

nawracających zapaleniach ucha środkowego prowadzących do niedosłuchu
więcej niż sześciu anginkach rocznie
znacznym pogorszeniu jakości życia dziecka
wadach zgryzu wynikających z przewlekłego oddychania ustami

Jak przebiega zabieg?

Operacja trwa przeciętnie 30 minut do godziny i przeprowadzana jest pod pełną narkozą, co zapewnia bezpieczeństwo i komfort małego pacjenta. Obecnie stosuje się nowoczesne techniki endoskopowe zmniejszające inwazyjność zabiegu oraz elektronarzędzia minimalizujące krwawienia śródoperacyjne.

Wbrew obawom rodziców, użycie narkozy jest obecnie bardzo bezpieczne – stosowane preparaty są szybko eliminowane z organizmu. Pełne znieczulenie daje lekarzom pełną kontrolę nad przebiegiem operacji i chroni dziecko przed traumą. Po zabiegu dziecko szybko wraca do zdrowia, a korzyści dla jego rozwoju i jakości życia są znacznie większe niż ryzyko związane z samą operacją.

Zabieg usunięcia trzeciego migdałka u starszych dzieci stwarza większe prawdopodobieństwo wystąpienia dolegliwości pooperacyjnych i krwawienia, dlatego jeśli laryngolog zaleci operację, nie warto odkładać tej decyzji.

Uwaga! Powyższy artykuł nie zastępuje porady medycznej i powinien być traktowany wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku jakichkolwiek pytań czy też problemów zdrowotnych, skontaktuj się ze specjalistą.