Co robić gdy dziecko ma dreszcze przy gorączce?

Dreszcze u gorączkującego dziecka często wywołują niepokój wśród rodziców. Maluch drży, szczęka zębami i skarży się na zimno, mimo że termometr pokazuje wysoką temperaturę. To naturalna reakcja organizmu na infekcję, która ma swoje uzasadnienie fizjologiczne i zazwyczaj nie stanowi zagrożenia dla zdrowia.

Czym są dreszcze przy gorączce?

Dreszcze to mimowolne, rytmiczne skurcze mięśni szkieletowych, którym towarzyszy odczuwanie zimna. Organizm wykorzystuje ten mechanizm jako sposób na szybkie podniesienie temperatury ciała. Podczas dreszczy mięśnie intensywnie pracują, co prowadzi do wytworzenia dodatkowego ciepła – proces ten nazywany jest termogenezą drżeniową.

W trakcie infekcji do organizmu przedostają się substancje gorączkotwórcze, które przestawiają wewnętrzny „termostat” w podwzgórzu na wyższą wartość. Ciało dziecka odbiera wtedy normalną temperaturę otoczenia jako zbyt niską i uruchamia mechanizmy obronne. Naczynia krwionośne obkurczają się, ograniczając przepływ krwi przez skórę, co zmniejsza oddawanie ciepła na zewnątrz. Równocześnie mięśnie zaczynają drżeć, produkując dodatkową energię cieplną.

Dreszcze u dziecka występują najczęściej w początkowej fazie gorączki, gdy temperatura ciała szybko narasta. Mogą dotyczyć przede wszystkim kończyn – rąk i nóg – ale także obejmować całe ciało. Dziecko w tym czasie pozostaje przytomne, utrzymuje kontakt z rodzicami i reaguje na ich obecność.

Dlaczego dziecko ma dreszcze podczas gorączki?

Pojawienie się dreszczy gorączkowych ma swoje biologiczne uzasadnienie w walce organizmu z infekcją. Podwyższona temperatura ciała tworzy mniej komfortowe warunki dla bakterii i wirusów, które gorzej się namnażają w wyższych temperaturach.

Gorączka mobilizuje układ odpornościowy do działania. Białe krwinki stają się bardziej aktywne i ruchliwe, szybciej docierają do miejsca infekcji i skuteczniej eliminują patogeny. Wyższa temperatura zwiększa także produkcję interferonu – białka, które hamuje namnażanie się wirusów w komórkach.

Dreszcze najczęściej pojawiają się, gdy temperatura ciała przekracza 38,5 stopni Celsjusza, choć mogą wystąpić także przy niższych wartościach, jeśli gorączka narasta bardzo szybko. Towarzyszą najczęściej infekcjom dróg oddechowych wywoływanym przez wirusy, takie jak grypa czy przeziębienie. Mogą także występować przy zakażeniach bakteryjnych, na przykład przy infekcji układu moczowego czy anginie.

Jak rozpoznać dreszcze gorączkowe u dziecka?

Dreszcze gorączkowe mają charakterystyczne objawy, które pozwalają łatwo je zidentyfikować. Dziecko skarży się na uczucie zimna i próbuje się ogrzać, mimo że jego ciało jest gorące w dotyku.

Widoczne stają się następujące objawy fizyczne:

• rytmiczne drżenie mięśni, szczególnie w kończynach,
• szczękanie zębami,
• gęsia skórka na skórze,
• bladość skóry spowodowana zwężeniem naczyń krwionośnych,
• przyspieszone bicie serca.

Dziecko może być niespokojne, szukać ciepłych ubrań lub kołdry, tulić się do rodzica w poszukiwaniu ciepła. Starsze dzieci potrafią jasno określić, że jest im zimno. Maluch pozostaje jednak przytomny, odpowiada na pytania i reaguje na bodźce z otoczenia. To bardzo istotna cecha odróżniająca dreszcze od drgawek gorączkowych.

Dreszcze zwykle trwają od kilku do kilkunastu minut i ustępują samoistnie, gdy temperatura ciała osiągnie wyższy poziom ustawiony przez organizm. Po ich ustąpieniu dziecko może odczuwać znaczną poprawę komfortu, choć gorączka nadal się utrzymuje.

Jak pomóc dziecku, które ma dreszcze przy gorączce?

Postępowanie z dzieckiem mającym dreszcze przy gorączce powinno koncentrować się na obniżeniu temperatury ciała i zapewnieniu komfortu. Działania podejmowane przez rodziców mają na celu przerwanie mechanizmu wywołującego dreszcze poprzez skuteczne zbicie gorączki.

Obniżanie temperatury ciała

Gdy dziecko ma dreszcze, priorytetem staje się obniżenie gorączki. Wbrew pozorom nie należy dodatkowo okrywać malucha ciepłymi kołdrami, mimo że skarży się na zimno – to tylko pogłębi problem. Zamiast tego warto zastosować metody fizykalne ochładzania organizmu.

Zimne okłady przykładane na czoło, kark i pachwiny pomagają obniżyć temperaturę ciała. Można użyć zwykłej chusteczki nasączonej chłodną wodą, ale nie lodowatą – zbyt duża różnica temperatur może wywołać dyskomfort. Okłady należy zmieniać co kilka minut, gdy się ogrzeją.

Pomocna może być także lekko chłodna kąpiel w wodzie o temperaturze około 2 stopnie niższej niż temperatura ciała dziecka. Nie wolno jednak stosować zimnej kąpieli, ponieważ może to nasilić dreszcze i spowodować dodatkowy stres dla organizmu.

Leki przeciwgorączkowe

Podstawowym sposobem radzenia sobie z dreszczami gorączkowymi jest podanie dziecku leku obniżającego temperaturę. Najczęściej stosuje się preparaty zawierające paracetamol lub ibuprofen, które są bezpieczne dla dzieci i skutecznie zbijają gorączkę.

Dawkowanie leków przeciwgorączkowych uzależnione jest od masy ciała dziecka. Paracetamol podaje się w dawce 10-15 mg na kilogram masy ciała na jednorazowe podanie, nie częściej niż co 4-6 godzin. Ibuprofen stosuje się w dawce 5-10 mg na kilogram masy ciała, z przerwami co najmniej 6-8 godzin między dawkami.

Leki dostępne są w różnych postaciach – syropy, krople, czopki – co ułatwia ich podawanie w zależności od wieku dziecka i sytuacji. W czasie trwania dreszczy najłatwiej podać lek w formie czopka, jeśli dziecko nie jest w stanie wypić syropu. Pamiętać należy o dokładnym zapoznaniu się z ulotką dołączoną do preparatu przed jego podaniem.

W przypadku uporczywej gorączki, która nie ustępuje po zastosowaniu jednego leku, można rozważyć naprzemienne podawanie paracetamolu i ibuprofenu. Nie wolno jednak stosować obu leków jednocześnie, a przerwa między podaniem różnych preparatów powinna wynosić co najmniej 2-3 godziny.

Nawodnienie i odpoczynek

Gorączkujące dziecko traci duże ilości płynów, dlatego istotne jest regularne podawanie napojów. Woda, słabe herbatki, kompoty czy rozcieńczone soki owocowe pomagają uzupełnić niedobory płynów i zapobiegają odwodnieniu organizmu.

Nie należy zmuszać dziecka do jedzenia, jeśli nie ma apetytu – organizm koncentruje się na walce z infekcją i potrzebuje energii na ten cel. Odpoczynek w łóżku, w spokojnym i przewietrzonym pomieszczeniu, sprzyja szybszemu powrotowi do zdrowia. Temperatura w pokoju powinna wynosić około 18-20 stopni Celsjusza.

Czym różnią się dreszcze od drgawek gorączkowych?

Rodzice często mylą dreszcze z drgawkami gorączkowymi, co jest zrozumiałe, biorąc pod uwagę podobny kontekst ich występowania. Są to jednak całkowicie różne zjawiska, które wymagają odmiennego postępowania.

Drgawki gorączkowe to napady drgawkowe wywołane nieprawidłowymi wyładowaniami elektrycznymi w mózgu w odpowiedzi na wysoką temperaturę ciała. Występują one u około 2-5% dzieci, najczęściej między 6. miesiącem życia a 5. rokiem. Ich przebieg znacznie różni się od dreszczy.

Podczas dreszczy dziecko może odpowiadać na pytania, rozpoznaje rodziców i reaguje na ich próby pomocy. W przypadku drgawek gorączkowych maluch nie reaguje na głos, może mieć wywrócone gałki oczne, sztywne lub zwiotczałe ciało. Po ustąpieniu drgawek dziecko jest zwykle senne i splątane.

Ważne! Każdy pierwszy epizod drgawek gorączkowych wymaga pilnej konsultacji lekarskiej, najlepiej w warunkach szpitalnych, aby wykluczyć poważne przyczyny neurologiczne.

Dreszcze, choć mogą wyglądać niepokojąco, są naturalnym i bezpiecznym mechanizmem obronnym organizmu. Nie wymagają one wizyty na izbie przyjęć, o ile gorączka daje się skutecznie kontrolować lekami i nie występują inne niepokojące objawy.

Kiedy dreszcze przy gorączce powinny zaniepokoić?

Większość przypadków dreszczy gorączkowych u dzieci ma łagodny przebieg i można sobie z nimi poradzić w warunkach domowych. Istnieją jednak sytuacje, które wymagają interwencji medycznej i konsultacji z lekarzem.

Wizyta u pediatry lub wezwanie pomocy medycznej jest wskazane w następujących okolicznościach:

• gorączka przekracza 40 stopni Celsjusza i nie spada mimo podania leków,
• dreszcze utrzymują się dłużej niż 30 minut,
• dziecko ma mniej niż 3 miesiące,
• pojawia się wysypka, która nie blednie pod naciskiem,
• maluch odmawia picia i wykazuje oznaki odwodnienia,
• występują wymioty uniemożliwiające przyjmowanie leków,
• dziecko jest wyjątkowo ospałe lub trudno je obudzić.

Szczególną uwagę należy zwrócić na niemowlęta poniżej 3. miesiąca życia. W tej grupie wiekowej każda gorączka powyżej 38 stopni Celsjusza wymaga pilnej konsultacji lekarskiej, ponieważ układ odpornościowy maluchów jest jeszcze niedojrzały i infekcje mogą przebiegać gwałtownie.

Jeśli dreszcze pojawiają się bez widocznej przyczyny, nie towarzyszą im objawy przeziębienia czy innej infekcji, a gorączka nawraca wielokrotnie, może to wskazywać na ukrytą infekcję, taką jak zakażenie dróg moczowych. Warto wtedy wykonać podstawowe badania diagnostyczne.

Niepokojące są także sytuacje, gdy dziecko po ustąpieniu dreszczy i obniżeniu gorączki nie wraca do normalnego stanu, pozostaje apatyczne, ma sztywny kark, skarży się na silny ból głowy czy wykazuje zaburzenia świadomości. Mogą to być objawy poważnej infekcji, takiej jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, która wymaga natychmiastowego leczenia szpitalnego.

Rodzice dobrze znają swoje dziecko i potrafią ocenić, czy jego zachowanie odbiega od normy. Jeśli intuicja podpowiada, że coś jest nie tak, lepiej skonsultować się z lekarzem, nawet jeśli objawy wydają się niegroźne. Dreszcze same w sobie nie są niebezpieczne, ale gorączka może być sygnałem poważniejszego schorzenia, które wymaga diagnozy i odpowiedniego leczenia.

Uwaga! Powyższy artykuł nie zastępuje porady medycznej i powinien być traktowany wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku jakichkolwiek pytań czy też problemów zdrowotnych, skontaktuj się ze specjalistą.