Czy można przedawkować kwas foliowy?

Kwas foliowy to jedna z witamin, którą szczególnie często suplementują kobiety w ciąży oraz osoby planujące potomstwo. Wielu z nas zastanawia się jednak, czy możliwe jest przyjęcie zbyt dużej dawki tej witaminy i jakie mogą być tego konsekwencje. Warto poznać odpowiedź na to pytanie, by świadomie dbać o swoje zdrowie.

Czy można przedawkować kwas foliowy?

Witamina B9, znana jako kwas foliowy, należy do grupy witamin rozpuszczalnych w wodzie. Ta właściwość sprawia, że jej nadmiar jest naturalnie usuwany z organizmu wraz z moczem. W praktyce oznacza to, że przedawkowanie kwasu foliowego jest znacznie trudniejsze niż w przypadku witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, takich jak witamina D czy A, które gromadzą się w organizmie.

Dotychczas nie opisano poważnych przypadków przedawkowania kwasu foliowego w literaturze medycznej. Nawet długotrwałe stosowanie tej witaminy zazwyczaj nie prowadzi do toksycznych skutków ubocznych. Niemniej jednak eksperci przestrzegają, że zbyt wysokie dawki nie są obojętne dla organizmu i mogą wywoływać pewne niepożądane reakcje.

Zalecane dawki dla różnych grup wiekowych

Zapotrzebowanie na witaminę B9 zależy przede wszystkim od wieku oraz stanu fizjologicznego organizmu. Prawidłowe dawkowanie pozwala czerpać korzyści z suplementacji bez ryzyka wystąpienia działań niepożądanych.

Dzieci i młodzież

U najmłodszych dzienne zapotrzebowanie wynosi od 200 do 300 µg. Młodzież oraz osoby dorosłe powinny przyjmować około 400 µg na dobę. Niemowlęta, szczególnie te urodzone z niską masą ciała, wymagają szczególnej uwagi w kwestii suplementacji.

Kobiety w ciąży i karmiące

Przyszłe mamy oraz kobiety karmiące piersią mają zwiększone zapotrzebowanie na kwas foliowy. Zalecana dawka wynosi od 500 do 600 µg dziennie, a w niektórych przypadkach nawet więcej. Według najnowszych rekomendacji, kobiety planujące ciążę powinny przyjmować 400 mikrogramów aktywnej formy kwasu foliowego 5-MTHF oraz dodatkowe 400 mikrogramów standardowego kwasu foliowego.

W okresie ciąży i karmienia piersią zaleca się stosowanie 800 mikrogramów 5-MTHF na dzień. Kobiety, które wcześniej urodziły dziecko z wadą cewy nerwowej, powinny przyjmować znacznie wyższe dawki – nawet 5 mg folianów dziennie.

Grupy szczególnego ryzyka

Niektóre osoby mają zwiększone zapotrzebowanie na witaminę B9. Należą do nich:

• osoby palące papierosy,
• osoby nadużywające alkoholu,
• kobiety stosujące antykoncepcję hormonalną,
• osoby często korzystające z solarium,
• seniorzy,
• pacjenci zażywający leki przeciwpadaczkowe,
• osoby cierpiące na schorzenia układu pokarmowego.

Objawy wskazujące na nadmiar witaminy B9

Mimo że przedawkowanie kwasu foliowego jest trudne, stosowanie wysokich dawek może prowadzić do pewnych dolegliwości. Należy je rozpoznawać, aby odpowiednio zareagować.

Zaburzenia neurologiczne

Nadmiar witaminy B9 może wywoływać różnorodne problemy związane z układem nerwowym. Wśród najczęstszych objawów wymienia się zaburzenia snu oraz bezsenność, która paradoksalnie może występować mimo ogólnego zmęczenia organizmu. Osoby przyjmujące zbyt wysokie dawki mogą odczuwać drażliwość i nadpobudliwość.

Przyśpieszony oddech oraz nadmierna aktywność to kolejne symptomy, które powinny zwrócić uwagę. Niektórzy pacjenci zgłaszają również pogorszenie nastroju i złe samopoczucie.

Dolegliwości ze strony układu pokarmowego

Zbyt duża ilość kwasu foliowego w organizmie często objawia się problemami trawiennymi. Mdłości i wzdęcia należą do typowych reakcji organizmu na nadmiar tej witaminy. Mogą występować także inne dysfunkcje przewodu pokarmowego, które utrudniają codzienne funkcjonowanie.

Zaburzenia wchłaniania innych składników

Jednym z poważniejszych skutków nadmiaru witaminy B9 jest zakłócenie wchłaniania cynku. Ten pierwiastek pełni wiele funkcji w organizmie, dlatego jego niedobór może prowadzić do dalszych komplikacji zdrowotnych.

Górna granica bezpiecznego spożycia kwasu foliowego to około 1 mg na dobę dla osób dorosłych.

Kiedy nadmiar staje się niebezpieczny?

Chociaż kwas foliowy nie jest toksyczny w typowym rozumieniu tego słowa, zbyt wysoka podaż niesie ze sobą konkretne zagrożenia. Szczególnie istotne są długoterminowe konsekwencje nadmiernej suplementacji.

Maskowanie niedoboru witaminy B12

Najpoważniejszym problemem związanym z nadmiarem kwasu foliowego jest ukrywanie niedoboru witaminy B12. Wysokie stężenie witaminy B9 może sprawić, że objawy niedoboru B12 pozostaną niezauważone, podczas gdy w organizmie zachodzą poważne procesy patologiczne. W konsekwencji może to prowadzić do nieodwracalnych uszkodzeń w obrębie układu nerwowego.

Wpływ na procesy nowotworowe

Badania naukowe wskazują, że zbyt wysoka podaż witaminy B9 może nasilać zmiany nowotworowe. Z tego powodu nie zaleca się stosowania wysokich dawek u pacjentów onkologicznych bez wyraźnych wskazań medycznych. Decyzję o suplementacji w tej grupie chorych powinien podejmować lekarz prowadzący.

Zaburzenia układu immunologicznego

Nadmierna ilość kwasu foliowego może negatywnie wpływać na funkcjonowanie układu odpornościowego. Zakłóca naturalne procesy obronne organizmu, co zwiększa podatność na infekcje i inne choroby.

Bezpieczeństwo stosowania w czasie ciąży

Kobiety w ciąży stanowią szczególną grupę, u której właściwe dawkowanie kwasu foliowego ma kluczowe znaczenie. Z jednej strony witamina B9 jest niezbędna dla prawidłowego rozwoju płodu, z drugiej jednak nadmierna suplementacja może nieść pewne ryzyko.

Badania wykazały, że u dzieci matek przyjmujących zbyt wysokie dawki kwasu foliowego w czasie ciąży może wzrastać ryzyko zachorowania na astmę. Dlatego mimo że suplementacja jest zalecana, należy przestrzegać rekomendowanych dawek i nie przekraczać ich bez konsultacji z lekarzem.

Witamina B9 chroni przed wadami cewy nerwowej płodu, do których należą bezmózgowie, rozszczep kręgosłupa czy przepukliny mózgowo-rdzeniowe. Odpowiednia suplementacja nawet o 70% obniża prawdopodobieństwo wystąpienia tych wad. Cewy nerwowa kształtuje się między 2 a 4 tygodniem ciąży, często zanim kobieta wie o swoim stanie.

Każda kobieta w wieku rozrodczym powinna rozważyć profilaktyczne przyjmowanie kwasu foliowego, gdyż większość ciąż nie jest planowana z miesięczną dokładnością.

Jak unikać przedawkowania?

Przestrzeganie kilku podstawowych zasad pozwala czerpać korzyści z suplementacji kwasem foliowym bez ryzyka wystąpienia działań niepożądanych.

Konsultacja z lekarzem

Przed rozpoczęciem suplementacji warto skonsultować się ze specjalistą. Lekarz pomoże dobrać odpowiednią dawkę, uwzględniając indywidualne potrzeby organizmu, stan zdrowia oraz przyjmowane leki. Szczególnie istotne jest to w przypadku stosowania leków przeciwpadaczkowych lub przeciwzapalnych, które mogą wpływać na metabolizm kwasu foliowego.

Czytanie etykiet suplementów

Preparaty dostępne w aptekach różnią się zawartością witaminy B9. Niektóre preparaty kompleksowe mogą zawierać kwas foliowy w połączeniu z innymi składnikami. Należy sumować dawki ze wszystkich źródeł, aby nie przekroczyć zalecanych norm.

Monitorowanie dawek

Nie ma potrzeby przyjmowania kilku tabletek dziennie. Standardowa suplementacja w dawce 180-200 mcg dla osób dorosłych oraz 400 mcg dla kobiet ciężarnych jest w zupełności wystarczająca. Nawet długotrwałe stosowanie w tych dawkach jest bezpieczne i może przynosić dodatkowe korzyści, takie jak ochrona przed chorobami serca czy miażdżycą.

Co robić w przypadku przyjęcia zbyt dużej dawki?

W sytuacji, gdy przypadkowo przyjęto dawkę znacznie wyższą niż zalecana, warto wiedzieć, jak postąpić. W charakterystyce produktów leczniczych zawierających kwas foliowy nie opisano dotychczas poważnych przypadków przedawkowania wymagających interwencji medycznej.

W przypadku przyjęcia bardzo wysokiej dawki wskazane może być wywołanie wymiotów oraz obserwacja stanu pacjenta. Jeśli wystąpią niepokojące objawy, należy skontaktować się z lekarzem lub zgłosić się do najbliższego szpitala. Warto pamiętać, że jednorazowe przyjęcie zwiększonej dawki rzadko prowadzi do poważnych konsekwencji ze względu na rozpuszczalność witaminy.

Naturalne źródła kwasu foliowego w diecie

Oprócz suplementacji warto zadbać o odpowiednią dietę bogatą w naturalne źródła folianów. Choć przyswajanie witaminy B9 z pożywienia jest mniejsze niż syntetycznego kwasu foliowego, urozmaicona dieta stanowi doskonałe uzupełnienie suplementacji.

Najlepsze źródła folianów to świeże warzywa spożywane na surowo. Wysoką zawartość witaminy B9 znajdziemy w:

• zielonych warzywach liściastych – szpinaku, sałacie, jarmużu,
• warzywach kapustnych – brokułach, brukselce, kalafiorie,
• szparagach i awokado,
• roślinach strączkowych – białej fasoli, grochu, bobie,
• ziołach – pietruszce i koprze.

Produkty pochodzenia zwierzęcego również dostarczają folianów. Szczególnie bogate w tę witaminę są wątroba, jaja (zwłaszcza żółtka) oraz niektóre sery. Drożdże stanowią jedno z najbogatszych źródeł witaminy B9.

Należy pamiętać, że foliany są wrażliwe na wysoka temperaturę, światło oraz długie przechowywanie. Gotowanie redukuje zawartość kwasu foliowego aż o 40-70%, dlatego warzywa najlepiej spożywać surowe lub po krótkiej obróbce termicznej. Parzenie warzyw na parze lub blanszowanie pozwala zachować więcej cennych składników niż tradycyjne gotowanie w dużej ilości wody.

Co hamuje wchłanianie witaminy B9?

Nawet przy odpowiedniej podaży kwasu foliowego mogą wystąpić problemy z jego przyswajaniem. Niektóre czynniki znacząco utrudniają wchłanianie witaminy B9 z przewodu pokarmowego.

Napoje stymulujące

Kawa i mocna herbata zawierają substancje, które wypłukują kwas foliowy z organizmu i utrudniają jego wchłanianie. Kobietom planującym ciążę oraz będącym w ciąży zaleca się ograniczenie spożycia tych napojów. Słabe napary herbaty są dozwolone i nie stanowią problemu.

Choroby układu pokarmowego

Stan zapalny jelit, celiakia czy inne zaburzenia trawienne mogą znacząco obniżać przyswajanie folianów. U osób z przewlekłymi chorobami wątroby również obserwuje się problemy z metabolizmem witaminy B9. W takich przypadkach może być konieczne stosowanie wyższych dawek suplementacyjnych.

Niedobory innych składników

Prawidłowemu wykorzystywaniu folianów przez organizm sprzyja obecność witaminy C, witaminy B12, cynku oraz żelaza. Niedobór tych składników może ograniczać skuteczność suplementacji kwasem foliowym. Dlatego tak istotna jest zbilansowana dieta dostarczająca wszystkich niezbędnych mikroelementów.

Aktywna forma kwasu foliowego

W organizmie kwas foliowy musi zostać przekształcony do aktywnej biologicznie formy – 5-metylotetrahydrofolianu. Dopiero w takiej postaci może przenikać do komórek i przechodzić przez barierę krew-mózg. Coraz częściej pojawiają się doniesienia o osobach, u których występują zaburzenia w metabolizmie kwasu foliowego.

Problem ten związany jest z mutacjami genów odpowiedzialnych za metylację witaminy B9 i może dotyczyć nawet 35% populacji europejskiej. U tych osób standardowy kwas foliowy nie będzie działał skutecznie, ponieważ organizm nie potrafi go właściwie przetworzyć. W takich przypadkach zaleca się suplementację bezpośrednio aktywną formą – L-metylofolianem wapnia lub 5-MTHF.

Kobiety ciężarne z mutacją genu odpowiedzialnego za metylację kwasu foliowego szczególnie powinny rozważyć stosowanie aktywnej formy witaminy. Pozwala to uniknąć ryzyka związanego z niewłaściwym przekształcaniem syntetycznego kwasu foliowego.

Badanie poziomu kwasu foliowego

Kontrola stężenia witaminy B9 we krwi pozwala ocenić, czy suplementacja jest odpowiednia. Badanie wykonuje się z krwi żylnej pobranej na czczo po minimum 8-godzinnej przerwie w jedzeniu.

Oznaczenie poziomu kwasu foliowego warto wykonać w kilku sytuacjach. Przede wszystkim jest ono pomocne w diagnostyce anemii megaloblastycznej. Kobiety planujące ciążę również powinny sprawdzić swój poziom witaminy B9, aby odpowiednio wcześniej wyrównać ewentualne niedobory. Badanie zaleca się także przy przewlekłych chorobach wątroby, zaburzeniach jelitowych oraz uzależnieniu od alkoholu.

Normy stężenia kwasu foliowego mogą różnić się w zależności od metody badania stosowanej w danym laboratorium. Ogólnie przyjmuje się, że prawidłowy poziom utrzymuje się w zakresie od 6 do 20 ng/ml. Wyniki poniżej normy wskazują na niedobór wymagający suplementacji, natomiast znaczne przekroczenie górnej granicy może sugerować nadmierną podaż witaminy.

Uwaga! Powyższy artykuł nie zastępuje porady medycznej i powinien być traktowany wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku jakichkolwiek pytań czy też problemów zdrowotnych, skontaktuj się ze specjalistą.