Co na katar u niemowlaka? Domowe metody i farmaceutyki

Katar u niemowlaka potrafi skutecznie uprzykrzyć życie całej rodzinie. Zatkany nosek utrudnia maluchowi oddychanie, przez co ma problemy z jedzeniem i spokojnym snem. Większość rodziców prędzej czy później mierzy się z tym problemem, dlatego warto wiedzieć, jak skutecznie pomóc dziecku.

Dlaczego katar u niemowlaka jest uciążliwy?

Niemowlęta oddychają głównie przez nos, co sprawia, że nawet niewielki obrzęk błony śluzowej znacząco utrudnia im życie. Zatkany nosek zmusza malucha do oddychania ustami, co z kolei prowadzi do wysuszenia błony śluzowej gardła i zwiększa podatność na rozwój dalszych infekcji. Dodatkowo dziecko nie potrafi samodzielnie wysmarkać nosa, więc wydzielina zalega w drogach oddechowych, utrudniając nie tylko oddychanie, ale też karmienie.

Rodzice często zauważają, że dziecko staje się rozdrażnione i niespokojne. Ma trudności z piciem mleka z piersi matki, ponieważ podczas ssania nie jest w stanie swobodnie oddychać. Maluch budzi się częściej w nocy, co odbija się na jakości odpoczynku całej rodziny. Warto wiedzieć, że u małych dzieci niedojrzały układ odpornościowy potrzebuje od 7 do 21 dni, aby poradzić sobie z infekcją wirusową.

Statystyki są nieubłagane – dzieci w wieku żłobkowo-przedszkolnym mogą złapać katar średnio dwa razy w miesiącu w sezonie jesienno-zimowym. To nie oznacza obniżonej odporności, lecz naturalny proces jej nabywania.

Wbrew powszechnemu przekonaniu, gęsty i żółto-zielony katar nie zawsze oznacza infekcję bakteryjną wymagającą antybiotyku. Kolor wydzieliny świadczy raczej o etapie infekcji niż o jej przyczynie.

Co wywołuje katar?

Nieżyt nosa może być spowodowany przez 3 czynniki:

• wirusy,
• bakterie,
• alergeny.

Od tego, co wywołało nieżyt nosa, zależy sposób jego leczenia, choć sama pielęgnacja noska pozostaje podobna w każdym przypadku.

Infekcje wirusowe

Najpopularniejszą przyczyną kataru są wirusy, głównie rinowirusy i adenowirusy. Takie infekcje stanowią element procesu dojrzewania układu immunologicznego dziecka i są czymś zupełnie normalnym. Początkowo wydzielina jest wodnista i przejrzysta, z czasem gęstnieje i zmienia zabarwienie na żółte lub zielone.

Walka organizmu z wirusami trenuje układ odpornościowy młodego człowieka, ale ten trening ma swoje czarne strony. Główną z nich jest długi czas trwania infekcji, który u niemowląt może wynosić nawet trzy tygodnie. To efekt niedojrzałego układu immunologicznego, który radzi sobie z patogenem wolniej niż u dorosłych. Rhinowirusy zazwyczaj nie powodują gorączki ani znacznego pogorszenia stanu ogólnego dziecka – głównym objawem pozostaje katar i zatkany nos.

Katar alergiczny

Alergie i uczulenia są trudne do zdiagnozowania u małych dzieci. U niemowląt występują one znacznie rzadziej niż u starszych dzieci, choć mogą być przyczyną przewlekłych problemów z nosem. Katar alergiczny jest zawsze wodnisty i towarzyszy mu świąd lub zmiany skórne.

U dzieci do drugiego, trzeciego roku życia częściej występuje alergia pokarmowa niż wziewna. Katar sienny w reakcji na pyłki pojawia się dopiero w późniejszych latach. Jeśli zauważasz, że katar u dziecka ma przewlekły charakter i pojawia się cyklicznie w określonych porach roku, warto rozważyć konsultację alergologiczną.

Problemy laryngologiczne

Różnego rodzaju problemy natury laryngologicznej są częstą przyczyną katarów z trudnym przebiegiem u maluchów. Trzeci migdałek to twór biorący udział w rozwijaniu układu odpornościowego, jednak często obserwuje się jego przerost czy zwłóknienie.

Jeśli katary u dziecka często kończą się zapaleniem uszu, anginami lub wymagają leczenia antybiotykami, warto skonsultować się z laryngologiem. Inne sygnały ostrzegawcze to chrapanie i chrząkanie w nocy oraz problemy z oddychaniem podczas snu. Do rzadszych przyczyn nieżytu nosa zaliczamy wady rozwojowe nozdrzy, torbiele dermoidalne czy ciała obce zalegające w nosie.

Kiedy udać się do lekarza?

Większość katarów u niemowląt to łagodne infekcje wirusowe, które mijają samoistnie. Istnieją jednak sytuacje, w których konsultacja z lekarzem jest niezbędna.

Jeśli dziecko ma mniej niż trzy miesiące i pojawiła się gorączka, wizyta u pediatry jest obowiązkowa. Generalnie każda gorączka u małego dziecka jest warta konsultacji ze specjalistą. Niepokojące są również sytuacje, gdy katar utrzymuje się powyżej siedmiu dni bez cech ustępowania lub gdy towarzyszy mu kaszel u niemowlęcia poniżej trzech miesięcy.

Natychmiast udaj się do lekarza, jeśli zauważysz następujące objawy:

• bardzo szybki oddech utrudniający przyjmowanie pokarmu,
• zaciąganie międzyżebrzy podczas oddychania lub dołka jarzmowego,
• znaczne zasinienie wokół ust,
• obrzęk w okolicy oczodołu, który może świadczyć o zapaleniu zatok,
• zaburzenia świadomości dziecka,
• pojawienie się wykwitów na skórze.

Nie bagatelizuj też sytuacji, gdy katar często komplikuje się zapaleniem uszu lub wymaga stosowania antybiotyków. To sygnał, że warto zbadać przyczyny takiego przebiegu infekcji.

Jak zadbać o odpowiednie warunki w pokoju dziecka?

Przed nami sezon grzewczy, który nieuchronnie oznacza pogorszenie jakości powietrza w domach. Suche i przegrzane pomieszczenia sprzyjają przesuszeniu błony śluzowej nosa, co nasila dolegliwości związane z katarem i zwiększa podatność na infekcje.

Aby stworzyć dziecku optymalne warunki do walki z katarem, musisz zwrócić uwagę na trzy parametry. Temperatura powinna wynosić od 18 do 21 stopni Celsjusza, choć wiele rodziców obawia się, że to za chłodno. Tymczasem chłodniejsze powietrze sprzyja lepszemu oddychaniu i regeneracji organizmu. Drugi ważny parametr to wilgotność – przedział prawidłowy wynosi od 40 do 60 procent.

Do nawilżania powietrza możesz wykorzystać elektryczne lub ceramiczne nawilżacze, choć sprawdzi się również rozwieszenie mokrego ręcznika na grzejniku. Trzeci parametr dotyczy poziomu zanieczyszczeń – przy obecnych problemach ze smogiem dobry oczyszczacz powietrza w domu to podstawa. Idealnym rozwiązaniem jest sprawne urządzenie trzy w jednym – oczyszczacz, nawilżacz i jonizator z odpowiednim zestawem czujników.

Pamiętaj też o regularnym wietrzeniu pomieszczeń, w których przebywa niemowlak. Jeśli dziecko nie gorączkuje, jego stan ogólny jest dobry, a pogoda sprzyja – katar nie jest przeciwwskazaniem do wyjścia na spacer. Wręcz przeciwnie, świeże powietrze może mieć bardzo dobry wpływ na stan zdrowia malucha.

Spacery na świeżym powietrzu to jedno z najlepszych lekarstw na katar, o ile dziecko nie ma gorączki, a warunki atmosferyczne są odpowiednie.

Higiena nosa – podstawa walki z katarem

Higiena małego noska to nic innego jak usunięcie zalegającej w nim wydzieliny celem udrożnienia dróg oddechowych i ułatwienia oddychania. U starszych dzieci i dorosłych sprawa jest prosta, ale niemowlaki nie potrafią samodzielnie wysmarkać nosa.

Regularne oczyszczanie noska przynosi szereg korzyści. Przede wszystkim ułatwiasz dziecku oddychanie, jedzenie i spokojny sen, który jest niezbędny dla regeneracji i zdrowienia. Przeciwdziałasz też rozprzestrzenianiu się infekcji w głąb organizmu i wystąpieniu powikłań, takich jak zapalenie ucha czy dolnych dróg oddechowych. Dziecko z niedrożnym nosem oddycha buzią, co wysusza błonę śluzową gardła i czyni ją podatną na rozwój drobnoustrojów.

Jak prawidłowo odciągać wydzielinę?

Do usuwania kataru służą aspiratory, czyli odciągacze dostępne w kilku rodzajach. Możesz wybierać między aspiratorami elektrycznymi, podłączanymi do odkurzacza, ręcznymi działającymi na wdech oraz zwykłymi gumowymi gruszkami. Ostatnia metoda jest obecnie rzadziej stosowana niż nowoczesne aspiratory.

Przed odciąganiem kataru zawsze zakrop nos dziecka kilkoma kroplami soli morskiej lub fizjologicznej. To rozrzedzi wydzielinę i ułatwi jej usunięcie. Katar należy odciągać szybko, sprawnie i bez nerwów – twój spokój przekłada się na komfort dziecka. Podczas procedury maluch powinien mieć zawsze otwarte usta, co pozwala na swobodne wyrównanie ciśnienia.

Po zabiegu koniecznie umyj i odkaź użyte sprzęty, a śluzówkę nosa dziecka odpowiednio nawilż. Prawidłowo odciągany katar nie powinien uszkadzać błony śluzowej, jednak może sprawiać, że stanie się ona przesuszona i podrażniona. Dlatego po raz kolejny podkreślam rolę preparatów z solą morską przed i po użyciu aspiratora.

Woda morska – kiedy izotoniczny, a kiedy hipertoniczny roztwór?

Błona śluzowa nosa może być podrażniona i przesuszona po regularnym odciąganiu kataru, dlatego niezbędnikiem w apteczce każdego rodzica powinna być woda morska. Wyróżniamy preparaty roztworów izotonicznych i hipertonicznych, które mają różne zastosowanie.

Izotoniczna woda morska świetnie sprawdza się do nawilżania i codziennej higieny nosa. Możesz jej używać regularnie, nie tylko podczas infekcji. Dzięki izotonicznej wodzie morskiej nawilżasz błonę śluzową i wypłukujesz z nosa potencjalne drobnoustroje oraz alergeny. Roztwór hipertoniczny ma inne zadanie – sprawi, że gęsta wydzielina rozrzedzi się i łatwiej będzie ją usunąć z nosa.

Stosowanie hipertonicznej soli morskiej jest szczególnie pomocne, gdy dziecko ma „zabetonowany nos” i gęsty katar. Upłynniona wydzielina łatwiej zejdzie z zatok i będzie można ją wydmuchać lub odciągnąć aspiratorem. Pamiętaj jednak, żeby wybierać preparaty bez konserwantów, które są bezpieczniejsze dla wrażliwej śluzówki niemowlaka.

Domowe metody łagodzenia kataru

Choć w aptece dostępne są krople z oksymetazoliną, które można stosować u dzieci już powyżej trzech miesięcy, nie wolno używać ich dłużej niż kilka dni. Dodatkowo preparaty te mogą podrażniać błonę śluzową nosa u malucha. Z tego względu warto rozważyć alternatywę w postaci naturalnych sposobów radzenia się z niemowlęcym katarem.

Inhalacje

Inhalacje to skuteczna metoda wspierająca leczenie kataru u niemowląt. Do wykonania inhalacji potrzebujesz inhalatora, najlepiej siateczkowego, oraz soli fizjologicznej lub roztworu soli hipertonicznej. Wystarczy napełnić urządzenie od dwóch i pół do trzech mililitrów preparatu, uruchomić inhalator i zbliżyć maseczkę do twarzy podopiecznego.

Tworzący się aerozol doskonale nawilży drogi oddechowe dziecka, ułatwiając usunięcie kataru. Inhalacje z soli fizjologicznej są bezpieczne i można je wykonywać kilka razy dziennie. Preparatem idealnym dla niemowląt jest roztwór pozbawiony wszelkich konserwantów. Dzięki regularnym inhalacjom rozrzedzisz gęstą wydzielinę i ułatwisz dziecku oddychanie.

Bardzo ważne jest to, czego nie wolno używać do inhalacji. Nigdy nie stosuj olejków eterycznych do nebulizacji – mogą one wywołać niebezpieczny dla życia dziecka skurcz oskrzeli. Olejki stosowane w ten sposób docierają zbyt głęboko do płuc, co u niemowląt grozi uduszeniem.

Majeranek

Kolejnym domowym trikiem na zatkany nos jest użycie majeranku. Kupiony w sklepie zielarskim majeranek doskonale nada się do sporządzenia naparu, który ustawiasz w pokoju dziecka w odpowiedniej odległości od łóżeczka. Możesz także zastosować maść majerankową, którą aplikujesz pod nosek – pilnuj jednak, by nie dostała się do wnętrza jamy nosowej.

Szeroko znane są też aromatyczne plastry do przyklejenia na piżamkę lub łóżeczko. Z racji tego, że temat olejków eterycznych u niemowląt wymaga ostrożności, najlepiej umieścić je poza zasięgiem rąk dziecka. Pamiętaj, że olejki nie nadają się do aplikowania bezpośrednio na skórę malucha, gdyż skutkuje to oparzeniami.

Krople do nosa – kiedy i jak stosować?

Najsilniej odtykają nos leki w postaci kropli lub sprayu z oksymetazoliną i jej pochodnymi. W niektórych sytuacjach zastosowanie takiego preparatu może być olbrzymią pomocą, zwłaszcza gdy dziecko ma zabetonowany nos i nie może jeść, pić ani spać. To są jednak leki tylko do doraźnego stosowania.

Wśród leków obkurczających błonę śluzową nosa zarejestrowanych powyżej trzeciego miesiąca życia jest oksymetazolina w stężeniu 0,01 procent. Wyższe stężenie, czyli 0,025 procent, zarezerwowane jest dla dzieci w wieku powyżej drugiego roku życia. Lek można stosować maksymalnie przez trzy do pięciu dni, ponieważ już po kilku dniach może uzależniać nos.

Jeśli stosujesz mocniejsze i udrażniające krople do nosa, przestrzegaj odpowiedniego czasu stosowania i dokładnie przeczytaj ulotkę. Pamiętaj, że te krople nie leczą przyczyn infekcji – kamuflują jedynie katar. Układ odpornościowy dziecka i tak musi sam uporać się z infekcją, a na to zwykle potrzeba czasu. U małych dzieci trwa to od siedmiu do dwudziestu jeden dni, co ma związek z jeszcze niedojrzałym układem immunologicznym.

W razie wątpliwości rozmawiaj z pediatrą, a o kwestie prawidłowego stosowania i dawkowania leków możesz zawsze dopytać farmaceutę. W dłuższej perspektywie leczenie klasycznego wirusowego kataru polega na właściwej higienie nosa i wsparciu domowymi sposobami.

Olejki eteryczne – czy są bezpieczne dla niemowląt?

Olejki eteryczne używane w bezpośredniej inhalacji stanowią duże wsparcie w walce z przeziębieniem u starszych dzieciaków i osób dorosłych. Stosowanie większości z nich jest jednak przeciwwskazane u niemowląt, co budzi wiele kontrowersji wśród rodziców.

Okazuje się, że u najmłodszych olejki eteryczne mogą wywołać skurcz oskrzeli i prowadzić do duszności. Jest to poważne zagrożenie dla życia dziecka. Po konsultacji z lekarzem dopuszcza się stosowanie olejków niskomentolowych w postaci naparu, który ustawiamy w odpowiedniej odległości od łóżeczka. Innym rozwiązaniem jest dodanie kilku kropelek olejku do nawilżacza powietrza.

Do niskomentolowych olejków, które można rozważyć u niemowląt, należą:

• olejek pichtowy,
• olejek sosnowy,
• olejek tymiankowy,
• olejek eukaliptusowy.

Pamiętaj jednak, że nawet te olejki wymagają dużej ostrożności. Ich stosowanie może wiązać się z niebezpieczeństwem wystąpienia duszności, uczulenia, kaszlu lub podrażnienia dróg oddechowych. Olejki sprawdzają się najlepiej u dużych dzieci i dorosłych, natomiast stosowanie ich u dzieci, szczególnie u niemowląt, zawsze skonsultuj z pediatrą.

Warto też pamiętać, że jeśli w pomieszczeniu równolegle pracuje oczyszczacz powietrza, będzie on wykrywał olejki w parze z nawilżacza i uzna je za zanieczyszczenie. Trzeba więc te dwa procesy rozdzielić czasowo lub przestrzennie.

Jak ułożyć dziecko do snu podczas kataru?

Odpowiednie ułożenie dziecka do snu może znacząco ułatwić mu oddychanie i zapewnić spokojniejszą noc. Niemowlaka najlepiej ułożyć w pozycji na brzuszku pod czujnym okiem rodzica, natomiast starsze dziecko w pozycji półsiedzącej.

Wtedy wydzielina nie będzie w tak dużym stopniu spływała po tylnej ścianie gardła, drażniąc je niepotrzebnie. W nocy warto zaopatrzyć się w specjalną poduszkę-klin, aby zapobiec spływaniu wydzieliny. Taki klin umieszczamy pod materacem – umożliwia to uzyskanie optymalnego kąta nachylenia i uniesienie górnej części ciała dziecka.

Przy pomocy klina unosimy delikatnie cały materac, a dodatkowo unikamy wkładania do łóżeczka poduszek i gratów, które mogą być niebezpieczne. To rozwiązanie jest bezpieczne i skuteczne, szczególnie gdy dziecko nie potrafi jeszcze samodzielnie siadać. Warto też zadbać, aby główka dziecka była nieco wyżej od reszty ciała – ułatwia to spływanie wydzieliny z zatkanego nosa.

Przed snem zawsze przeprowadź dokładną toaletę nosa – zakrop nos solą morską, odciągnij wydzielinę aspiratorem i ponownie nawilż błonę śluzową. Dzięki temu dziecko będzie mogło spokojniej spać, a ty zyskasz choć trochę odpoczynku. Pamiętaj też o odpowiedniej temperaturze w sypialni – chłodniejsze powietrze sprzyja lepszemu oddychaniu.

Uwaga! Powyższy artykuł nie zastępuje porady medycznej i powinien być traktowany wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku jakichkolwiek pytań czy też problemów zdrowotnych, skontaktuj się ze specjalistą.