Dziecko z ADHD – jak postępować? Kompleksowy poradnik

Wychowywanie dziecka z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej wymaga cierpliwości, zrozumienia i odpowiedniej wiedzy. Rodzice często czują się zagubieni, nie wiedząc, jak reagować na trudne zachowania swojej pociechy. Właściwe wsparcie i konsekwentne działanie mogą znacząco poprawić codzienne funkcjonowanie dziecka oraz całej rodziny.

Jak rozpoznać ADHD u dziecka?

Pierwsze objawy mogą pojawić się już po pierwszym roku życia, choć pełna diagnoza jest możliwa dopiero w późniejszym okresie. Maluch wykazuje wtedy duży niepokój, szybko popada w złość, gdy coś nie idzie po jego myśli. Charakteryzuje go także płytki sen, częste wybudzanie się oraz problemy podczas karmienia. Dziecko marudzi i odmawia jedzenia niektórych pokarmów.

W okresie przedszkolnym i wczesnoszkolnym objawy stają się bardziej widoczne. Dziecko ma wyraźne trudności z koncentracją uwagi, nie słucha poleceń i ignoruje to, co się do niego mówi. Nie lubi uczyć się czegoś nowego, ponieważ nie potrafi skupić się na konkretnym zadaniu wystarczająco długo. Musi znajdować się w ciągłym ruchu i działaniu. Jest impulsywne, hałaśliwe i wydaje się krnąbrne. Niejednokrotnie wchodzi w konflikty z rówieśnikami, co utrudnia budowanie relacji społecznych.

Zaburzenia uwagi

Dziecko z ADHD nie jest w stanie skoncentrować się na szczegółach podczas zajęć lub w czasie wykonywanej pracy. Ma trudności z utrzymywaniem uwagi na zadaniach i często nie stosuje się do podawanych instrukcji. Charakterystyczne jest to, że dziecko słyszy około 50% tego, co się do niego mówi i zapamiętuje około 50% tego, co usłyszało. Łatwo rozprasza się pod wpływem zewnętrznych bodźców, co sprawia, że wykonanie nawet prostych czynności staje się wyzwaniem.

Nadmierna ruchliwość

Maluchy z nadpobudliwością psychoruchową nie potrafią usiedzieć w miejscu. Często chodzą po pomieszczeniu lub wspinają się na meble w sytuacjach, gdy jest to zachowanie niewłaściwe. W klasie szkolnej wstają z ławki bez pozwolenia, biegają po korytarzach i sali. Są nadmiernie gadatliwe i nie potrafią się wyciszyć nawet w sytuacjach wymagających spokoju. Ta nadaktywność nie wynika ze złej woli – to po prostu sposób, w jaki ich organizm reaguje na bodźce.

Impulsywność w zachowaniu

Dziecko często ma kłopoty z zaczekaniem na swoją kolej. Przerywa innym, wtrąca się do rozmów czy zabaw rówieśników. Nie przewiduje konsekwencji swoich działań – nie zauważa związku między rzucaniem piłką w domu, stłuczeniem wazonu i gniewem rodzica. Wypowiada się bez zastanowienia, co prowadzi do nietaktownych lub zawstydzających komentarzy. Reaguje impulsywnie na frustrację, często poprzez wybuchy złości czy agresywne zachowania wobec otoczenia.

Jak ADHD wpływa na życie rodziny?

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej dotyka nie tylko dziecko, ale całą rodzinę. Wymagania związane z monitorowaniem dziecka z ADHD mogą być wyczerpujące zarówno fizycznie, jak i psychicznie. Rodzice często odczuwają frustrację, bezradność, poczucie winy i złość. Codzienne funkcjonowanie staje się wyzwaniem wymagającym ogromnej cierpliwości.

Rodzeństwo dzieci z ADHD również musi stawić czoła licznym trudnościom. Ich potrzeby często są pomijane na rzecz potrzeb dziecka z zaburzeniem. W przypadku popełnienia błędu, mogą doświadczyć surowszej kary, a ich osiągnięcia są bagatelizowane lub uznawane za oczywiste. Często są zmuszane do pełnienia roli rodziców zastępczych i obarczane winą, jeśli ich rodzeństwo z ADHD zachowuje się niewłaściwie pod ich opieką. W rezultacie ich uczucia wobec brata lub siostry mogą być splątane z zazdrością i urazą.

Dzieci z ADHD zazwyczaj borykają się z deficytem funkcji wykonawczych – zdolność planowania z wyprzedzeniem, organizacja, kontrola impulsów i wykonywanie zadań wymaga od nich znacznie większego wysiłku niż u rówieśników.

Niezdolność dziecka do słuchania i stosowania się do poleceń może prowadzić do wybuchów złości rodziców, po których pojawia się uczucie winy. Zachowanie dziecka wywołuje niepokój i stres, szczególnie gdy rodzic ma zupełnie inną osobowość niż jego pociecha. To wszystko sprawia, że codzienne życie rodziny staje się trudniejsze i wymaga przemyślanej strategii postępowania.

Jak budować pozytywne podejście?

Twoje najważniejsze atuty, które pomogą dziecku stawić czoła wyzwaniom ADHD, to pozytywne nastawienie i zdrowy rozsądek. Kiedy utrzymujesz spokój i skupienie, istnieje większa szansa na nawiązanie kontaktu z dzieckiem, co wspomaga również utrzymanie przez nie spokoju i koncentracji. Zachowanie odpowiedniej perspektywy jest fundamentem skutecznej pomocy.

Musisz zrozumieć, że zachowanie dziecka jest związane z zaburzeniem, a w większości przypadków nie jest intencjonalne. Dziecko nie działa w sposób umyślny – ono pragnie spokoju, chce mieć uporządkowaną przestrzeń i stara się wykonywać polecenia, ale czasem nie wie, jak to zrobić. Pozostań wierny swojemu poczuciu humoru. To, co może być dzisiaj żenujące, za kilka lat może stać się zabawną historią rodzinną.

Nie przejmuj się każdym szczegółem

Bądź gotowy na pewne kompromisy w codziennym życiu. Jedno zadanie, które pozostaje niedokończone, nie staje się większym problemem, jeśli dziecko już ukończyło inne dwie czynności. Dla perfekcjonisty nieustanne niezadowolenie i niewykonalne oczekiwania stawiane dziecku mogą być nie tylko uciążliwe, ale także niesprawiedliwe. Naucz się wybierać swoje bitwy i koncentrować na tym, co naprawdę istotne.

Wierz w swoje dziecko

Przemyśl lub sporządź pisemną listę wszystkich pozytywnych, cennych i wyjątkowych cech swojej pociechy. Uwierz, że ma zdolność do nauki, rozwoju, dojrzewania i odnoszenia sukcesów. Umacniaj to zaufanie każdego dnia, czy to podczas mycia zębów, czy przygotowywania śniadania. Pozytywne myślenie o dziecku przekłada się na Twoje zachowanie wobec niego, co ma ogromne znaczenie dla jego samooceny.

Dlaczego psychoedukacja jest tak ważna?

Zanim zaczniesz pracować z dzieckiem, zadbaj o własną psychoedukację. Jest wiele placówek, które mają w ofercie zajęcia z psychoedukacji wychowawczej dla rodziców dzieci z ADHD. W mniejszych miejscowościach warto skorzystać z pomocy psychologa specjalizującego się w pracy z dziećmi i rodzicami dzieci z tym zaburzeniem. Chodzi o to, by nie poruszać się po omacku i nie testować na własnym dziecku rozwiązań metodą prób i błędów.

Jako rodzic możesz mieć poczucie, że to Ty wiesz, co dla dziecka jest dobre – przecież je bezgranicznie kochasz i chcesz dla niego jak najlepiej. Na pewno tak jest, ale nikt z nas nie jest wszechwiedzący. Pewnych rzeczy związanych z zespołem nadpobudliwości masz prawo po prostu nie wiedzieć, niezależnie od tego, jak silna więź łączy Cię z dzieckiem. Warto dać najpierw pomóc sobie, by potem móc skutecznie pomagać dziecku.

Profesjonalne wsparcie specjalisty pozwoli wytyczyć taką drogę postępowania i organizowania codziennego życia, która ułatwi dziecku zarządzanie własnymi emocjami i radzenie sobie z wyzwaniami świata zewnętrznego. Zdobyta wiedza sprawi, że będzie Ci łatwiej zrozumieć jego potrzeby i ograniczenia. A to pozwoli na skuteczniejszą edukację oraz zapewnianie mądrego wsparcia.

Jak wprowadzić strukturę i rutynę?

Dzieci z ADHD mają większe szanse na skuteczne wykonywanie zadań, gdy są one realizowane według ustalonych wzorców i w przewidywalnych miejscach. Twoim zadaniem jest zatem stworzenie i utrzymanie struktury w domu, aby dziecko wiedziało, czego się spodziewać i jakie zadania ma wykonać. Wewnętrzna struktura dziecka z ADHD jest rozedrgana, dlatego tak istotne jest zapewnienie mu uporządkowanej struktury zewnętrznej.

Przestrzegaj codziennej rutyny

Wyznacz czas i miejsce dla wszystkich codziennych działań. Ustal proste i przewidywalne rytuały dotyczące posiłków, wykonywania zadań domowych, czasu zabawy i snu. Przygotuj dziecko na kolejny dzień – przed snem poproś je o przygotowanie ubrań na następny poranek. Upewnij się, że wszystkie rzeczy, które chce zabrać do szkoły, są umieszczone w określonym miejscu i gotowe do zabrania.

Im mniej będzie w Waszym planie dnia sytuacji niespodziewanych i nagłych, tym mniejsze ryzyko impulsywnej reakcji dziecka. Wyjście do przedszkola piętnaście minut wcześniej może pozwolić uniknąć szeregu nieprzyjemnych konsekwencji wynikających z pośpiechu. Dzieci z nadpobudliwością ze względu na impulsywność i rozproszenie mogą mieć tendencję do opuszczania posiłków czy nadmiernego spożywania niezdrowych pokarmów. Regularność jest więc fundamentem.

Korzystaj z zegarów i minutników

Rozważ rozmieszczenie zegarów w różnych miejscach w domu, szczególnie w sypialni dziecka. Staraj się dawać wystarczająco dużo czasu na wykonywanie różnych czynności – odrabianie zadań domowych czy przygotowanie się rano do szkoły. Wykorzystaj minutnik do ułatwiania przechodzenia między różnymi aktywnościami, na przykład kończeniem gry a przygotowywaniem się do snu. Wizualne i dźwiękowe sygnały pomagają dziecku orientować się w czasie.

Uprość harmonogram

Unikaj przeciążenia dziecka nadmierną liczbą zajęć pozalekcyjnych. Może być rozproszone i zmęczone, jeśli ma zbyt wiele aktywności. Dostosuj obowiązki pozaszkolne, biorąc pod uwagę indywidualne możliwości i specyfikę zajęć. Plan dnia najlepiej jest przygotować wspólnie – wtedy dziecko ma wrażenie, że ma wpływ na to, co robi w ciągu dnia. Łatwiej się też do niego przystosowuje i chętniej przestrzega tego, co zostało ustalone.

Jak zorganizować przestrzeń dla dziecka?

Zadbaj, aby dziecko miało dostęp do spokojnej i prywatnej przestrzeni. Weranda lub sypialnia mogą być odpowiednie, o ile nie są to miejsca, gdzie dziecko już spędza zbyt dużo czasu. Stwórz ciche miejsce, w którym może się wyciszyć, gdy czuje się przytłoczone emocjami lub bodźcami. Dbaj o porządek i organizację – uporządkowane otoczenie znacznie ułatwia dziecku codzienne funkcjonowanie.

Ustawiaj rzeczy w stałych miejscach. Każda zabawka, przybór szkolny czy element garderoby powinien mieć swoje miejsce. Dzięki temu stworzysz stabilne warunki, które pomogą dziecku lepiej radzić sobie z trudnościami wynikającymi z ADHD. W zorganizowanym środowisku łatwiej utrzymać rutynę i przewidywalność, co wpływa pozytywnie na samodyscyplinę i skupienie.

Odpowiednio przygotuj miejsce pracy dziecka – powinno być jasne i pozbawione wielu bodźców. Ograniczaj w pokoju elementy rozpraszające uwagę, takie jak kolorowe plakaty, świecące zabawki czy głośna muzyka. W zasięgu wzroku dziecka nie powinno znajdować się zbyt dużo rzeczy mogących odwrócić jego uwagę od zadania. To proste działanie może znacząco poprawić koncentrację.

Jak komunikować się z dzieckiem?

Mów do dziecka jasno, prosto, używając krótkich i zrozumiałych komunikatów. Zdania złożone wielokrotnie mogą być dla niego zbyt skomplikowane. Zamiast mówić „znowu wróciłeś z podwórka w tych zabłoconych butach i wchodzisz na dywan”, powiedz po prostu: „zdejmij buty”. Upewnij się, że dziecko zrozumiało Twoje słowa i że jest dla niego jasne, co ma zrobić, a w razie wątpliwości – powtórz.

Zanim wydasz polecenie, upewnij się, czy dziecko Cię słucha. Możecie wspólnie opracować sposób lub znak przywołujący je do pracy. Dawaj tylko jedno polecenie naraz i podziel złożone zdania na etapy. Dla dziecka z ADHD precyzyjne i proste instrukcje są niezbędne. Każda nowa aktywność powinna być jasno i wyraźnie zaakcentowana, by dziecko wiedziało, że przechodzi do kolejnego zadania.

Pytaj o zrozumienie

W miarę możliwości pytaj dziecko o wykonanie poszczególnych czynności: „Co masz teraz zrobić?”. Być może zaowocuje to w przyszłości tym, że samo dziecko, zanim wykona jakąś czynność, zada sobie to pytanie. To sposób na budowanie samokontroli i świadomości własnych działań. Monitoruj postępy pracy dziecka i w razie konieczności skupiaj jego uwagę delikatnym gestem lub umówionym wcześniej sygnałem.

Unikaj pewnych sformułowań

Nie mów dziecku tego, czego sami nie znosicie wysłuchiwać. Zdania typu „Ja w twoim wieku…”, „Twój starszy brat wiedziałby…”, „Jesteś niedbały…”, „Ty nigdy!”, „Ty zawsze!” są bardzo demotywujące i obniżają samoocenę. Zastąp je innymi komunikatami, które wspierają i dodają otuchy. Możesz powiedzieć: „Wiem, że bardzo się starasz. Czasem tak jest, że coś mimo naszych starań nie wychodzi” lub „Masz ADHD, to sprawia, że trudniej ci się uczyć, ale myślę, że jeśli zechcesz, jesteś w stanie popracować tak, żeby radzić sobie lepiej”.

Jak ustalić zasady i konsekwencje?

Sporządź listę zasad, która będzie zrozumiała dla wszystkich i umieść ją w miejscu, gdzie dziecko łatwo ją zauważy. Użyj systemu nagród i konsekwencji, aby efektywnie komunikować się z dzieckiem. Wyjaśnij, co się stanie, gdy zasady będą przestrzegane lub zostaną złamane. Warto konsekwentnie trzymać się ustalonego systemu.

Reakcja na niewłaściwe zachowanie dziecka powinna być jak działanie bohatera – szybka, skuteczna, sprawiedliwa, słuszna i słowna. Szybka oznacza, że powinna nastąpić natychmiast po przewinieniu. Skuteczna – czyli doprowadzona do końca bez rezygnacji w połowie drogi. Sprawiedliwa – odpowiednia do przewinienia, nie za surowa ani za łagodna. Słuszna – związana z rzeczywistym przewinieniem dziecka. Słowna – kara cielesna nie jest metodą wychowawczą.

Jak nagradzać dobre zachowanie?

Wprowadzając spójną strukturę, nie zapomnij o pozytywnym wzmocnieniu swojego dziecka, które często doświadcza krytyki. Skup się na chwaleniu dobrego zachowania, ponieważ dzieci z ADHD zazwyczaj otrzymują niewiele pozytywnego wsparcia. Uśmiech, pozytywny komentarz lub inna nagroda od Ciebie może znacząco poprawić uwagę, koncentrację i kontrolę impulsów dziecka. Staraj się nagradzać za drobne osiągnięcia, jednocześnie minimalizując negatywne reakcje za niewłaściwe zachowanie:

motywuj dziecko przywilejami, pochwałami lub różnorodnymi zajęciami, a nie jedzeniem czy zabawkami,
regularnie zmieniaj nagrody, ponieważ dzieci z ADHD mogą się nudzić, gdy nagroda jest zawsze taka sama,
stwórz tabelę z punktami lub gwiazdkami, które dziecko otrzymuje za dobre zachowanie – wizualne przypomnienie o sukcesach,
natychmiastowe nagrody są skuteczniejsze niż obietnice przyszłych nagród.

Jakie konsekwencje stosować?

Zdefiniowane z wyprzedzeniem konsekwencje powinny być natychmiast stosowane po niewłaściwym zachowaniu dziecka. Spróbuj ustanowić limit czasu i odebranie uprawnień jako konsekwencję niepożądanego zachowania. Przenoś dziecko z sytuacji i otoczenia, które wywołują nieodpowiednie zachowanie. Absolutnie nie wolno karać dziecka za objawy zespołu nadpobudliwości psychoruchowej, ponieważ nie ma na nie wpływu.

Kiedy dziecko zachowuje się niewłaściwie, zapytaj, co mogłoby zrobić inaczej, a następnie poproś, aby to zademonstrowało. To sposób na uczenie strategii i umiejętności samokontroli. Pamiętaj, że dyscyplina to nie to samo, co stosowanie kar. Dyscyplina obejmuje wyjaśnienie złego zachowania i przekierowanie na zachowanie akceptowalne – wraz z pozytywnym wzmocnieniem za każdym razem, gdy dziecko dokonuje dobrego wyboru.

Jak zadbać o odpowiednią dietę?

Choć dieta nie jest bezpośrednią przyczyną zespołu deficytu uwagi, sposób żywienia może wpływać na stan psychiczny dziecka, co z kolei oddziałuje na jego zachowanie. Monitorowanie i modyfikacja tego, co, kiedy i ile je dziecko, mogą pomóc w redukcji objawów ADHD. Wszystkie dzieci odnoszą korzyści ze spożywania świeżej żywności, regularnych posiłków i unikania jedzenia o niskiej wartości odżywczej.

Te zasady są szczególnie istotne w przypadku dzieci z ADHD, które ze względu na impulsywność i rozproszenie mogą mieć tendencję do opuszczania posiłków, problemów z odżywianiem i nadmiernego spożywania niezdrowych pokarmów. Dzieci z ADHD są często znane z nieregularnych nawyków żywieniowych – bez odpowiednich wskazówek mogą nie jeść godzinami, a następnie objadać się wszystkim, co jest w zasięgu.

Aby zapobiec niezdrowym nawykom żywieniowym, zaleca się planowanie regularnych i pożywnych posiłków lub przekąsek dla dziecka, utrzymując odstępy nie dłuższe niż trzy godziny. Dziecko z ADHD korzysta zarówno fizycznie z regularnego spożywania zdrowej żywności, jak i mentalnie z ustalonego rytmu posiłków jako przerw w ciągu dnia. Pozbądź się niezdrowych przekąsek z domu i wyeliminuj kofeinę z codziennej diety dziecka. Zapewniaj mu codziennie suplementy witaminowo-mineralne po konsultacji z lekarzem.

Dlaczego sen jest tak istotny?

Niewystarczająca ilość snu może wpływać negatywnie na zdolność koncentracji każdego człowieka, ale dla dzieci z ADHD może to być szczególnie szkodliwe. Dzieci te potrzebują co najmniej tyle samo snu co ich zdrowi rówieśnicy, jednak w praktyce często wygląda to inaczej. Problemy z koncentracją mogą prowadzić do nadmiernej stymulacji i trudności z zasypianiem. Ustanowienie stałej, wczesnej godziny snu jest jedną z najbardziej pomocnych strategii.

Aby pomóc dziecku w lepszym odpoczynku, ogranicz czas przed telewizorem, zwiększając aktywność fizyczną w ciągu dnia. Obniż poziom aktywności około godzinę przed snem – wybierz spokojne zajęcia, takie jak kolorowanie, czytanie lub cicha zabawa. Poświęć dziesięć minut na przytulenie się z dzieckiem. To wzmocni poczucie miłości i bezpieczeństwa oraz zapewni czas na uspokojenie.

Wprowadź lawendę lub inne aromaty do pokoju dziecka. Zapach może pomóc w uspokojeniu, a muzyka relaksacyjna jako tło dźwiękowe ułatwia zasypianie.

Dzieci z ADHD często odczuwają korzyści z tzw. białego szumu. Możesz uzyskać taki efekt, włączając radio lub używając wentylatora elektrycznego. Koniecznie zadbaj też o to, by dziecko nie miało dostępu do urządzeń elektronicznych przynajmniej godzinę przed pójściem do łóżka. Niebieskie światło emitowane przez ekrany zakłóca produkcję melatoniny i utrudnia zasypianie.

Jaka aktywność fizyczna jest zalecana?

Dzieci z ADHD często posiadają nadmiar energii. Zorganizowane zajęcia sportowe i inne aktywności fizyczne mogą pomóc w zdrowym spożytkowaniu energii, skupiając uwagę na konkretnych ruchach. Korzyści płynące z aktywności fizycznej są nieograniczone – poprawiają koncentrację, redukują depresję i stany lękowe, a także wspomagają rozwój mózgu. Szczególnie istotne dla dzieci z deficytem uwagi jest to, że regularne ćwiczenia wpływają na lepszy sen, co z kolei może zminimalizować objawy ADHD.

Wybierz sport, który sprawi dziecku radość i będzie dostosowany do jego mocnych stron. Lepszymi opcjami są sporty indywidualne lub zespołowe, takie jak koszykówka i piłka nożna, które wymagają stałego ruchu. Dzieci z ADHD mogą również czerpać korzyści z praktyki sztuk walki lub jogi, które poprawiają kontrolę umysłu podczas aktywności fizycznej. Sztuki walki są szczególnie pomocne, ponieważ kładą nacisk na samokontrolę i zwiększają pewność siebie.

Korzyści z przebywania na świeżym powietrzu

Badania wskazują, że korzystanie z czasu spędzanego na łonie natury przynosi dzieciom z ADHD liczne korzyści. Dzieci doświadczają większej redukcji objawów, bawiąc się w parku otoczonym trawą i drzewami, niż na betonowym placu zabaw. To obiecujące i łatwe podejście do radzenia sobie z ADHD zasługuje na uwagę. Nawet w miejskim otoczeniu większość rodzin ma dostęp do parków czy lasów.

Dołącz do swojego dziecka podczas tego zielonego czasu – to nie tylko korzyść dla dziecka, ale także zasłużony oddech świeżego powietrza dla Ciebie. Podczas zajęć fizycznych zadbaj o regularne przerwy na odpoczynek. Podczas nauki czy zabaw polegających na wysiłku intelektualnym organizuj z kolei krótkie przerwy na ćwiczenia fizyczne. Chodzi o to, by pilnować równowagi pomiędzy zajęciami wydatkującymi energię i wyciszającymi.

Jak pomóc dziecku w nauce?

Nauczyciel powinien stwarzać warunki do wielokrotnego powtarzania i utrwalania materiału. Dziecko z nadpobudliwością ze względu na zaburzenia uwagi ma kłopoty ze zrozumieniem prostych poleceń, dlatego należy udzielać mu nieskomplikowanych komunikatów. Każda nowa aktywność powinna być jasno i wyraźnie zaakcentowana, a zadania podzielone na prostsze etapy.

Instrukcja odrabiania lekcji

Wyznacz stałą godzinę odrabiania lekcji lub umówcie się na konkretny sygnał, na przykład zawsze siadacie do lekcji, gdy rodzic skończy zmywać po obiedzie. Wyznaczony moment powinien być jak najszybciej po szkole – wszelkie przyjemności, od których dziecku trudno się oderwać, są przerzucone po odrabianiu lekcji. To dorosły pamięta i pilnuje, że zbliża się moment pracy. Można przypomnieć dziecku, że za kilka minut siadamy do lekcji.

Dopilnuj zasady pustego biurka – niczym poza materiałami potrzebnymi do nauki nie powinno znajdować się na blacie. Dorosły przegląda zeszyty i ćwiczenia razem z dzieckiem, ustalają wspólnie, co jest zadane. Zaczynaj od czegoś łatwego, ponieważ dziecko potrzebuje sukcesu na początku. W pracy z dzieckiem należy za nim podążać, a nie wyręczać je i myśleć za nie. Rola dorosłego w czasie odrabiania lekcji to rola pomagacza, a nie podpowiadacza.

Możesz motywować dziecko do pracy nagrodami – jeśli samo spakuje tornister do szkoły, dostaje dodatkowe piętnaście minut przy komputerze. Pracujcie etapami, do momentu, gdy dziecko potrafi się skoncentrować. W momencie, gdy przestaje w ogóle pracować, zróbcie kilkuminutową przerwę. Kończycie odrabianie lekcji spakowaniem rzeczy na jutro, by rano nie było pośpiechu i stresu związanego z szukaniem potrzebnych materiałów.

Jak współpracować ze szkołą?

Dzieci z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej mogą mieć trudności z nauką w szkole. Nie wszystko można dostosować do potrzeb dziecka, ale wiele udogodnień, które ułatwią mu naukę i funkcjonowanie wśród rówieśników, można wprowadzić bez trudu. Współpraca z nauczycielami i wychowawcami to bardzo istotny element budowania systemu wsparcia dla dziecka.

Nauczyciel po rozmowie z rodzicem może podzielić zajęcia lekcyjne lub konkretne zadania związane z nauką na mniejsze części. Powinien częściej udzielać dziecku pomocy indywidualnej i rozplanować usadzenie dzieci w klasie tak, by dziecko z ADHD siedziało blisko przodu klasy, z dala od czynników rozpraszających. Trudniejsze zadania edukacyjne warto dawać rano lub po przerwach, a dziecku należy dać dodatkowy czas na dokończenie zadań.

Co może zrobić nauczyciel?

Pedagog powinien dawać bardzo krótkie komunikaty, formułowane pozytywnie: „Teraz otwórz zeszyt!”, „Spakuj rzeczy!”, „Uwaga, zaczynamy pisać!”. Warto powtórzyć polecenie krótko i czytelnie, a następnie sprawdzić, czy uczeń je wykonał. Dopiero wtedy przechodzimy do następnego zadania. Nauczyciel może stanąć przy dziecku, poklepać je po ramieniu, kucnąć i popatrzeć w oczy, prosić o powtórzenie swoich słów – utrzymać kontakt wzrokowy.

Pomocne jest również prosić ucznia o wykonanie drobnych czynności, takich jak zawieszenie mapy, zbieranie zeszytów, przyniesienie kredy, podlanie kwiatków czy zmycie tablicy. To pozwala dziecku na celowy ruch i rozładowanie nadmiaru energii. Warto chwalić za każdy etap pracy i mówić powoli – to uspokaja. Za każdym razem trzeba pokazywać, co dziecko robi dobrze, z czego się cieszymy. Wzmacniać pozytywnie i pochwalić, jak spokojnie przesiedziało choćby pięć minut.

Jak wspierać umiejętności społeczne?

Dzieci z ADHD często doświadczają trudności w prostych interakcjach społecznych. Mogą mieć trudności z interpretacją sygnałów społecznych, mówić nadmiernie, często przerywać, sprawiać wrażenie agresywnych lub zbyt intensywnych. Ich względna emocjonalna niedojrzałość może powodować, że będą się wyróżniać wśród rówieśników i staną się celem nieprzyjaznych docinek.

Warto jednak pamiętać, że wiele dzieci z ADHD wykazuje wyjątkową inteligencję i kreatywność, co w końcu pomaga im radzić sobie w relacjach społecznych. Cechy osobowości, które mogą być irytujące dla rodziców i nauczycieli, często są postrzegane przez rówieśników jako zabawne i urocze. Możesz pomóc dziecku w doskonaleniu umiejętności społecznych poprzez różne działania.

Prowadź delikatne, szczere rozmowy z dzieckiem na temat wyzwań i możliwych sposobów na wprowadzenie pozytywnych zmian. Symuluj różne scenariusze społeczne, często zamieniając role, aby uczynić to zadanie przyjemnym. Dobieraj towarzyszy zabaw, którzy mają podobne umiejętności językowe i fizyczne jak Twoje dziecko. Na początku zapraszaj do zabawy jednego lub dwóch znajomych naraz, starannie obserwując ich interakcje.

Znajdź czas i przestrzeń, aby wspierać dziecko podczas zabawy, nagradzając często dobre zachowanie. Pomagaj mu nauczyć się dzielić i działać na zmianę – opowiadając o kolejnych etapach podczas wspólnej gry i mówiąc: „Teraz moja kolej na zbudowanie wieży, potem twoja kolej”. Podpowiadaj strategie postępowania, gdy wystąpi problem z innym dzieckiem, jak choćby rozmowa z wychowawcą zamiast prób rozwiązania konfliktu agresją.

Jaka terapia może pomóc?

Dziecko z ADHD powinno skorzystać ze specjalistycznej pomocy psychologa. Fantastycznie sprawdza się terapia behawioralna, która pozwala opiekunom oraz nauczycielom wzmacniać pozytywne zachowanie, a eliminować to niepożądane. Wykorzystuje się tutaj także takie narzędzia jak terapia rodzinna, trening umiejętności społecznych, terapia zajęciowa i nauczanie wyrównawcze.

Podczas psychoterapii specjalista rozmawia z dzieckiem o jego kłopotach i innych istotnych sprawach. Dzięki temu istnieje szansa na zmianę dotychczasowego zachowania i poprawę codziennego funkcjonowania. W rezultacie pociecha uczy się lepiej radzić sobie z objawami tej choroby. Dziecko z ADHD może także potrzebować wsparcia logopedy, ponieważ w tej sytuacji często pojawiają się zaburzenia mowy, na przykład jąkanie.

Część dzieci z ADHD wymaga dodatkowo leczenia farmakologicznego, które w połączeniu z psychoterapią daje najlepsze efekty terapeutyczne. Objawy ADHD utrzymują się całodobowo, dlatego nowoczesna farmakoterapia ułatwia prawidłowe funkcjonowanie dziecka zarówno w szkole, jak i w domu. Zmniejszając lub całkowicie niwelując objawy zespołu nadpobudliwości psychoruchowej, nowoczesna farmakoterapia pozwala dziecku w pełni korzystać z jego zdolności intelektualnych i budować relacje społeczne.

Jak zadbać o siebie jako rodzic?

Jednym z podstawowych elementów wychowywania dziecka z ADHD jest świadomość, że nie musisz radzić sobie sam. Skonsultuj się z lekarzami, terapeutami i nauczycielami swojego dziecka. Dołącz do zorganizowanych grup wsparcia dla rodziców dzieci z ADHD. Te grupy stanowią miejsce, w którym można dzielić się radami, otrzymywać wsparcie, a także zapewniają bezpieczne środowisko do wyrażania uczuć i wymiany doświadczeń.

Opieka nad dzieckiem może być wyzwaniem, dlatego trzeba dbać o swoje własne zdrowie psychiczne. Rób sobie przerwy, zadbaj o chwilę spokoju, aby naładować baterie i utrzymać równowagę. Dzięki regularnym momentom odpoczynku będziesz lepiej przygotowany do sprostania codziennym wyzwaniom rodzicielstwa. To bardzo istotna wskazówka, która przyczyni się do utrzymania zdrowego i harmonijnego otoczenia w domu.

Pamiętaj o odpowiednim odżywianiu, regularnym ruchu i znalezieniu sposobów na redukcję stresu, czy to poprzez relaksującą kąpiel wieczorem, czy poranną medytację. Dbaj o siebie, szanuj swoje emocje i rób to, co sprawia Ci radość. To, że Twoje dziecko ma ADHD, absolutnie nie oznacza, że powinieneś zrezygnować ze spełniania swoich potrzeb. By dbać o swoje dziecko, najpierw potrzebujesz zadbać o swój własny dobrostan. Masz prawo prosić o pomoc rodziny, partnera, przyjaciół czy psychologa.

Dziesięć próśb dziecka z ADHD do rodziców

Warto zrozumieć perspektywę dziecka i poznać jego potrzeby. Dzieci z nadpobudliwością psychoruchową, gdyby mogły, powiedziałyby swoim rodzicom następujące rzeczy:

pomóż mi skupić się na jednej czynności,
chcę wiedzieć, co się zdarzy za chwilę,
poczekaj na mnie, pozwól mi się zastanowić,
jestem w kropce, nie potrafię tego zrobić, pokaż mi wyjście z tej sytuacji,
chciałbym od razu wiedzieć, czy to co robię, jest zrobione dobrze,
dawaj mi tylko jedno polecenie naraz,
przypomnij mi, żebym się zatrzymał i pomyślał,
dawaj mi małe zadania do wykonania, kiedy cel jest daleko gubię się,
chwal mnie choć raz dziennie, bardzo tego potrzebuję,
wiem, że potrafię być męczący, ale czuję, że rosnę, kiedy okazujesz mi, jak mnie kochasz.

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej u dziecka nie oznacza, że nie będzie ono rozwijało się i budowało relacji społecznych tak dobrze jak rówieśnicy. Oznacza jedynie, że procesy te będą u niego wymagały wsparcia. Dziecku z ADHD można pomóc w zarządzaniu emocjami i zachowaniem, rozwijaniu przyjaźni i wykonywaniu codziennych zadań, uwzględniając jego umiejętności i potrzeby. Sytuacja ta z początku może się wydawać przerażająca i bardzo trudna, jednak z czasem i w miarę zdobywanej wiedzy staje się bardziej zrozumiała i oswojona.

Uwaga! Powyższy artykuł nie zastępuje porady medycznej i powinien być traktowany wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku jakichkolwiek pytań czy też problemów zdrowotnych, skontaktuj się ze specjalistą.