Jak widzi noworodek w 1 tygodniu?

Narodziny dziecka to moment pełen emocji, ale również wielu pytań. Jednym z nich jest to, jak maluszek postrzega świat w pierwszych dniach życia. Wbrew pozorom noworodek widzi zupełnie inaczej niż osoby dorosłe, a jego wzrok dopiero zaczyna się rozwijać.

Dlaczego wzrok noworodka jest ograniczony?

Wzrok to jedyny zmysł, który nie jest w pełni rozwinięty w momencie narodzin. Podczas gdy słuch, smak czy dotyk kształtują się już w życiu płodowym, widzenie wymaga nie tylko sprawnych oczu, ale również odpowiedniego rozwoju mózgu. Płód zaczyna otwierać oczy około 27. tygodnia ciąży, jednak dopiero po przyjściu na świat rozpoczyna się prawdziwa nauka interpretowania obrazów.

Zaraz po porodzie rodzice mogą zauważyć, że oczka dziecka są zapuchnięte. To naturalna reakcja obronna organizmu, która ma chronić delikatne oczy przed intensywnym światłem. W brzuchu mamy panował bowiem mrok, a teraz dziecko nagle spotyka się z jasnym światłem, do którego nie jest przyzwyczajone.

Niedoskonały wzrok stanowi również swego rodzaju ochronę przed nadmiarem informacji ze środowiska zewnętrznego. Noworodek nie jest jeszcze gotowy na przetwarzanie wszystkich bodźców wzrokowych, jakie oferuje otaczający świat. Jego mózg potrzebuje czasu, aby nauczyć się rozpoznawać i interpretować to, co dociera przez oczy.

Co widzi noworodek w pierwszym tygodniu życia?

Obraz, który postrzega tygodniowe niemowlę, znacznie różni się od tego, co widzą dorośli. Można go porównać do patrzenia przez mocno zaparowane lub mleczne szkło. Wszystko jest rozmyte, pozbawione ostrych konturów i wyraźnych kolorów.

Odległość widzenia

Noworodek jest wyraźnym krótkowidzem. Najlepiej widzi z odległości 20-30 centymetrów, co nie jest przypadkowe. To dokładnie taka odległość, jaka dzieli maluszka od twarzy mamy podczas karmienia piersią. Wszystko, co znajduje się dalej, jest dla niego mocno rozmyte i niewyraźne.

Ostrość widzenia noworodka wynosi zaledwie 10 procent ostrości osoby dorosłej. Oznacza to, że widzi on około trzydzieści razy gorzej niż my. Ta ograniczona zdolność widzenia jest jednak całkowicie normalna i będzie się systematycznie poprawiać.

Świat bez kolorów

W pierwszym tygodniu życia dziecko widzi świat w odcieniach szarości. Nie rozpoznaje jeszcze kolorów tak, jak dorośli. Jedynym wyjątkiem jest kolor czerwony na jasnym tle, który może przyciągać uwagę maluszka. Dlatego właśnie wiele zabawek dla najmłodszych dzieci jest w tej barwie.

Niemowlę najlepiej reaguje na silne kontrasty. Zestawienie czerni i bieli jest dla niego najwyraźniejsze i najbardziej interesujące. Proste, kontrastowe wzory o dużych rozmiarach i wyraźnych konturach mogą przykuwać jego wzrok na dłużej niż pastelowe, delikatne kolory.

Płaski obraz bez głębi

Noworodek nie postrzega jeszcze trójwymiarowego świata. Obraz, który dociera do jego mózgu, jest płaski, pozbawiony głębi i perspektywy. Nie potrafi określić odległości między przedmiotami ani ocenić, co jest bliżej, a co dalej.

Co ciekawe, badania wykazały, że w pierwszych tygodniach życia dziecko ma wyostrzone widzenie peryferyjne. Oznacza to, że lepiej widzi kontury przedmiotów znajdujących się na obrzeżach pola widzenia niż te umieszczone centralnie. Patrząc na twarz rodzica, maluszek obserwuje więc przede wszystkim linię brody i włosów, a nie środkową część twarzy.

Noworodek skupia się głównie na konturach i granicach między jasnym a ciemnym, dlatego ludzka twarz z jej naturalnym kontrastem jest dla niego fascynującym obiektem do obserwacji.

Jak noworodek rozpoznaje swoich rodziców?

Skoro wzrok jest tak ograniczony, rodzice często zastanawiają się, czy dziecko w ogóle potrafi ich rozpoznać. Odpowiedź brzmi: tak, ale nie dzięki widzeniu. Noworodek rozpoznaje najbliższe osoby przede wszystkim po zapachu. Już od pierwszych chwil po porodzie, gdy jest kładziony na brzuch matki, identyfikuje ją po charakterystycznym zapachu ciała.

Drugim ważnym czynnikiem jest bicie serca. Dziecko przez długie miesiące słuchało rytmicznego bicia serca mamy w brzuchu i ten dźwięk daje mu poczucie bezpieczeństwa. Głos rodziców również pomaga w ich rozpoznawaniu, szczególnie głos matki, który maluszek zna jeszcze z życia płodowego.

Dotyk odgrywa nie mniejszą rolę. Sposób, w jaki rodzice biorą dziecko na ręce, głaszczą je i przytulają, staje się dla niego charakterystyczny. Wszystkie te zmysły razem tworzą kompletny obraz najbliższych osób, mimo że widzenie pozostaje jeszcze bardzo niedoskonałe.

Jakie przedmioty interesują tygodniowe niemowlę?

Chociaż noworodek widzi niewiele, niektóre przedmioty i obrazy mogą przykuwać jego uwagę bardziej niż inne. Warto wiedzieć, co go interesuje, aby móc świadomie stymulować rozwój wzroku.

Twarz człowieka to ulubiony obiekt obserwacji każdego noworodka. Naturalny kontrast między oczami, nosem a resztą twarzy sprawia, że jest ona wystarczająco wyrazista, aby przyciągnąć wzrok maluszka. Dziecko lubi również patrzeć na osoby, które się uśmiechają i rozmawiają, ponieważ ruchome twarze są bardziej interesujące niż nieruchome.

Jasne światła i błyszczące przedmioty również wzbudzają zainteresowanie. Niemowlę może wpatrywać się w okno lub jasną lampę, jednak należy uważać, aby zbyt intensywne światło nie raziło jego delikatnych oczu. Naturalna reakcja ochronna powoduje wtedy odruchowe zamykanie lub nawet zaciskanie powiek.

Kontrastowe wzory geometryczne to kolejny magnes dla oczu noworodka. Mogą to być:

czarno-białe szachownice,
proste paski poziome lub pionowe,
duże koła lub kwadraty,
wyraźne kontury dużych przedmiotów.

Jak wspierać rozwój wzroku w pierwszym tygodniu?

Rodzice często chcą aktywnie wspierać rozwój swojego dziecka, również w zakresie widzenia. Warto jednak pamiętać, że w pierwszym tygodniu życia maluszek nie potrzebuje nadmiernej stymulacji. Jego organizm przechodzi ogromną adaptację do nowego środowiska, a mózg ma już wystarczająco dużo pracy z przetwarzaniem podstawowych bodźców.

Najlepszą formą wsparcia jest po prostu częsty kontakt wzrokowy podczas karmienia i przewijania. Gdy trzymamy dziecko w odpowiedniej odległości, nasza twarz znajduje się dokładnie w jego strefie najostrzejszego widzenia. Rozmowa z maluszkiem, uśmiechanie się i pokazywanie różnych wyrazów twarzy to naturalna i skuteczna stymulacja.

Jeśli chcemy pokazać dziecku zabawki, wybierzmy te o prostych kształtach i kontrastowych kolorach. Czarno-białe wzory będą w tym wieku znacznie ciekawsze niż kolorowe, pastelowe zabawki. Nie ma jednak sensu zawieszanie nad łóżeczkiem dużej ilości przedmiotów, ponieważ noworodek i tak nie będzie w stanie ich wszystkich zobaczyć.

Zbyt duża ilość bodźców wzrokowych może przytłaczać noworodka i powodować u niego zmęczenie oraz płacz. Lepiej pokazywać mniej przedmiotów, ale w sposób spokojny i przemyślany.

Oświetlenie w pokoju dziecka

Warto zadbać o odpowiednie oświetlenie w pomieszczeniu, gdzie przebywa noworodek. Zbyt jasne światło może razić jego delikatne oczy i wywoływać dyskomfort. Najlepsze jest miękkie, rozproszone światło, które nie tworzy ostrych cieni i refleksów.

W nocy warto korzystać z przyciemnionego oświetlenia podczas karmienia i przewijania. Pomaga to dziecku zrozumieć różnicę między dniem a nocą, a jednocześnie nie razi jego oczu. Ciemność sprzyja również produkcji melatoniny, hormonu odpowiedzialnego za regulację snu.

Kiedy warto skonsultować się z lekarzem?

Chociaż ograniczone widzenie jest normalne u noworodka, niektóre objawy mogą sygnalizować problemy wymagające konsultacji medycznej. Warto obserwować dziecko i zwrócić uwagę na niepokojące symptomy już w pierwszym tygodniu życia.

Poważne różnice w wyglądzie oczu powinny zawsze zostać skonsultowane z pediatrą lub okulistą dziecięcym. Należą do nich:

wyraźna różnica w wielkości gałek ocznych,
nierówne źrenice,
różna wielkość szpary powiekowej między oczami,
opadająca powieka podczas próby otwarcia oczu,
białe lub szare plamy na źrenicy.

Zez u noworodka może być przejściowy i wynikać z niedojrzałości układu wzrokowego. Jeśli jednak jedno lub oba oczy są stale odchylone w kierunku nosa, skroni czy czoła, warto zgłosić to lekarzowi. We wczesnym wykryciu większość wad wzroku można skutecznie leczyć.

Problemy wymagające szybkiej reakcji to również zaczerwienienie oczu, nadmierne łzawienie czy pojawienie się ropnej wydzieliny. Mogą one wskazywać na infekcję, która wymaga leczenia. Jeśli dziecko ciągle uciska oczy piąstkami lub wydaje się nadmiernie wrażliwe na światło, również powinniśmy skonsultować to ze specjalistą.

Mimowolne ruchy oczu

Niektóre niemowlęta wykazują mimowolne, rytmiczne ruchy gałek ocznych zwane oczopląsem. Może to być objaw wrodzonej wady wzroku lub problemów neurologicznych. Wczesna diagnoza pozwala na wdrożenie odpowiedniego leczenia i poprawę rokowania.

Warto również pamiętać, że dzieci urodzone przedwcześnie lub z ciąż powikłanych powinny być szczególnie dokładnie monitorowane pod kątem rozwoju wzroku. W ich przypadku zaleca się wizytę u okulisty dziecięcego już w pierwszych trzech miesiącach życia.

Jak rozwija się wzrok w kolejnych tygodniach dziecka?

Pierwszy tydzień życia to dopiero początek długiej drogi rozwoju widzenia. Rodzice mogą się spodziewać, że z każdym tygodniem będą zauważać postępy w tym zakresie. Już po miesiącu dziecko zacznie widzieć z nieco większej odległości i lepiej skupiać wzrok na twarzach.

Około drugiego miesiąca życia pojawia się umiejętność rozpoznawania koloru zielonego, a maluszek zaczyna wodzić wzrokiem za powoli poruszającymi się przedmiotami. Trzeci miesiąc przynosi kolejne kolory, w tym żółty, oraz rozwój widzenia trójwymiarowego. Obraz przestaje być płaski i nabiera głębi.

W czwartym miesiącu życia niemowlę zaczyna dostrzegać kolor niebieski i wyraźnie interesuje się własnymi dłońmi. Potrafi już lepiej określić odległość i sięgać po zabawki. Około szóstego miesiąca rozwija się zdolność rozróżniania odcieni kolorów i zauważania mniejszych szczegółów.

Można uznać, że po roku życia dziecko ma już zbliżone pole widzenia do osoby dorosłej. Jednak proces uczenia się interpretowania obrazów i doskonalenia widzenia trwa jeszcze przez kolejne lata. Pierwsze dwa lata życia są najbardziej kluczowe dla prawidłowego rozwoju układu wzrokowego.