Żylaki sromu w ciąży – objawy, leczenie, diagnostyka

Żylaki sromu to problem, który może pojawić się podczas ciąży i dotyczy zewnętrznych narządów płciowych kobiety. Chociaż schorzenie to występuje stosunkowo rzadko, jego objawy mogą być bardzo dokuczliwe i budzić niepokój u przyszłych mam. Na szczęście w większości przypadków żylaki warg sromowych ustępują samoistnie po porodzie i nie stanowią zagrożenia dla ciąży ani zdrowia dziecka.

Czym są żylaki sromu?

Żylaki sromu to poszerzone i opuchnięte naczynia żylne, które występują w obrębie warg sromowych mniejszych i większych. Wyglądają jak uwypuklone, czasem niebieskawofioletowe żyły widoczne pod skórą zewnętrznych narządów płciowych. U niektórych kobiet mogą przypominać „robaki” pod skórą, które chwilowo znikają pod wpływem ucisku.

Problem pojawia się wtedy, gdy krew z dolnych partii ciała ma utrudniony odpływ z powrotem do serca. Nagromadzona krew zalega w naczyniach żylnych okolicy sromu i wejścia do pochwy, powodując ich rozszerzenie. Żylaki sromu mogą występować samodzielnie lub towarzyszyć im żylaki kończyn dolnych oraz żylaki odbytu.

Żylaki sromu dotyczą około 4% wszystkich kobiet, ale liczba ta wzrasta do 20% wśród kobiet w ciąży. Najczęściej pojawiają się w trzecim lub czwartym miesiącu ciąży.

Dlaczego żylaki sromu pojawiają się w ciąży?

Organizm kobiety w ciąży przechodzi liczne zmiany, które sprzyjają powstawaniu żylaków w różnych lokalizacjach ciała. W przypadku żylaków sromu kilka czynników działa jednocześnie, utrudniając prawidłowe krążenie krwi w obrębie miednicy.

Wpływ progesteronu na naczynia krwionośne

Progesteron to hormon odpowiedzialny za utrzymanie ciąży, którego stężenie znacznie wzrasta u przyszłych mam. Choć jego działanie jest niezbędne dla prawidłowego rozwoju ciąży, ma też swoje mniej przyjemne skutki uboczne. Progesteron obniża napięcie ścian naczyń krwionośnych, co sprawia, że stają się one bardziej rozciągliwe i mniej zdolne do efektywnego transportowania krwi. Dodatkowo zmniejsza perystaltykę jelit, co może prowadzić do zaparć – dodatkowego czynnika ryzyka żylaków.

Ucisk rosnącej macicy

W miarę rozwoju ciąży macica staje się coraz większa i cięższa. Wywiera ona nacisk na żyły miednicy mniejszej, utrudniając odpływ krwi z dolnych partii ciała. Uciśnięte żyły sromu nie są w stanie efektywnie transportować krwi z powrotem do serca, co prowadzi do jej zastoju i poszerzenia naczyń.

Rosnąca macica wpływa również na pracę przepony – głównego mięśnia oddechowego. W normalnych warunkach przepona opada i unosi się przy każdym wdechu i wydechu, co zapewnia swoistym mikromasaż narządów wewnętrznych oraz wspomaga drenaż żylny z miednicy. Gdy ruch przepony jest ograniczony przez ciężarną macicę, ten naturalny mechanizm wspomagający krążenie przestaje działać prawidłowo.

Zwiększona objętość krwi krążącej

W czasie ciąży w organizmie przyszłej mamy krąży znacznie więcej krwi niż przed zajściem w ciążę. Większa objętość krwi oznacza, że żyły muszą transportować większą jej ilość do serca, co stanowi dla nich dodatkowe obciążenie. Gdy przepływ krwi do miednicy jest zwiększony, a jej odpływ utrudniony, dochodzi do rozszerzenia naczyń żylnych.

Kto jest najbardziej narażony na żylaki sromu?

Chociaż ciąża sama w sobie jest największym czynnikiem ryzyka żylaków sromu, nie wszystkie przyszłe mamy mają jednakowe szanse na ich wystąpienie. Istnieje kilka czynników, które zwiększają prawdopodobieństwo pojawienia się tego schorzenia:

• historia rodzinna żylaków – jeśli w rodzinie występowały żylaki różnej lokalizacji, ryzyko ich pojawienia się jest większe,
• nadwaga i otyłość przed ciążą (wskaźnik BMI powyżej 25),
• niskie ułożenie płodu w miednicy,
• kolejne ciąże – u kobiet, które miały żylaki sromu w pierwszej ciąży, prawdopodobieństwo ich ponownego wystąpienia jest bardzo wysokie,
• wiek matki powyżej 35 lat,
• zespół przekrwienia miednicy,
• praca w pozycji stojącej przez długi czas.

Istotną rolę odgrywa również genetyczna predyspozycja do niewydolności żylnej, czyli ogólna „skłonność” organizmu do żylaków. Kobiety, które mają żylaki podudzi lub inne problemy z układem żylnym, częściej doświadczają również żylaków sromu podczas ciąży.

Jakie objawy wywołują żylaki warg sromowych?

Część kobiet z żylakami sromu nie odczuwa żadnych dolegliwości. Zdarza się, że problem zostaje wykryty przypadkowo podczas rutynowego badania ginekologicznego, a pacjentka jest zaskoczona diagnozą. Wielkość żylaków nie zawsze przekłada się na nasilenie objawów – nawet niewielkie zmiany mogą być bardzo dokuczliwe, podczas gdy większe pozostają bezobjawowe.

Gdy żylaki sromu dają objawy, kobiety najczęściej zgłaszają:

• uczucie pełności lub ucisku w okolicy sromu,
• swędzenie i pieczenie,
• widoczny obrzęk warg sromowych,
• dyskomfort nasilający się podczas stania lub siedzenia,
• ból podczas stosunku płciowego (dyspaurenia),
• podrażnienie skóry w okolicy sromu.

W zaawansowanych przypadkach poszerzone naczynia mogą się znacznie uwypuklić i przybrać niebieskawą lub fioletową barwę. Skóra w okolicy żylaków może wydawać się nierówna. U niektórych kobiet poszerzone naczynia pojawiają się również na górnej wewnętrznej części ud. Dolegliwości często nasilają się wraz z postępem ciąży, szczególnie w trzecim trymestrze, gdy macica osiąga największe rozmiary.

Jak diagnozuje się żylaki sromu?

Rozpoznanie żylaków sromu zazwyczaj nie sprawia trudności i opiera się głównie na badaniu przedmiotowym przeprowadzanym przez lekarza ginekologa. W niektórych przypadkach konieczne jest jednak wykonanie dodatkowych badań obrazowych.

Badanie fizykalne

Lekarz podczas wizyty przeprowadza szczegółowe badanie okolicy sromu, oglądając pacjentkę zarówno w pozycji leżącej, jak i stojącej. Taka ocena z różnych perspektyw pozwala porównać wygląd żył bez ucisku i pod zwiększonym ciśnieniem. W pozycji stojącej żylaki są zazwyczaj bardziej widoczne, ponieważ grawitacja sprzyja gromadzeniu się krwi w dolnych partiach ciała.

Badania obrazowe

Jeśli lekarz ma wątpliwości diagnostyczne lub chce dokładniej ocenić stan naczyń, zleca badanie ultrasonograficzne z oceną przepływu krwi (USG Doppler). Badanie to pokazuje rozmiar żył oraz sposób, w jaki krew w nich krąży. Pozwala także sprawdzić, czy żylaki występują tylko w sromie, czy też w innych częściach miednicy.

W szczególnych przypadkach mogą być potrzebne bardziej zaawansowane badania obrazowe, takie jak angio-CT, angiografia rezonansu magnetycznego czy selektywna wenografia. Są one wykonywane głównie wtedy, gdy podejrzewa się zespół przekrwienia miednicy lub gdy planowane jest leczenie operacyjne.

Czy żylaki sromu są niebezpieczne?

Dla zdrowia mamy i dziecka żylaki sromu zazwyczaj nie stanowią poważnego zagrożenia. Nie wpływają negatywnie na przebieg ciąży ani rozwój płodu. Jednak mogą powodować uciążliwe dolegliwości i w rzadkich przypadkach prowadzić do pewnych powikłań.

Do najczęstszych problemów związanych z żylakami sromu należą:

• Ból i dyskomfort – to najczęstsze powikłanie, które może się nasilać podczas siedzenia, stania lub chodzenia, znacznie obniżając komfort życia,
• zakrzepica powierzchowna – tworzenie się zakrzepów w poszerzonych naczyniach, które powodują bolesność i zaczerwienienie,
• podrażnienie i owrzodzenie skóry – może wystąpić przy długotrwałym zwiększonym ciśnieniu w żyłach,
• zespół przekrwienia miednicy – przewlekła choroba, w której żyły narządów płciowych są tak opuchnięte, że przepływ krwi zostaje znacznie zmniejszony,
• krwawienie podczas porodu – w rzadkich przypadkach żyły mogą pęknąć, choć zazwyczaj krwawienie jest łagodne.

Niezwykle rzadko, ale jednak możliwe, jest wystąpienie zakrzepicy żył głębokich. Jeśli żyły staną się szczególnie bolesne, twarde w dotyku, zaczerwienione i obrzęknięte, należy natychmiast skontaktować się z lekarzem. Są to sygnały ostrzegawcze wymagające pilnej konsultacji medycznej.

Jak leczyć żylaki sromu w ciąży?

U kobiet w ciąży najlepszym podejściem jest zazwyczaj leczenie objawowe i łagodzenie dolegliwości, ponieważ żylaki sromu najczęściej ustępują samoistnie w ciągu 6-8 tygodni po porodzie. Ingerencje chirurgiczne podczas ciąży są podejmowane jedynie w wyjątkowych sytuacjach.

Domowe sposoby łagodzenia objawów

Istnieje wiele prostych metod, które można zastosować w domu, aby zmniejszyć dyskomfort związany z żylakami sromu. Przede wszystkim należy pić dużo wody – co najmniej 10-12 szklanek dziennie. Odpowiednie nawodnienie poprawia przepływ krwi i zapobiega jej zagęszczeniu.

Pomocne jest również przykładanie zimnych kompresów na okolicę sromu. Chłód powoduje obkurczenie naczyń krwionośnych i przynosi chwilową ulgę w bólu i obrzęku. Można używać specjalnych żelowych okładów, które trzyma się w zamrażarce, lub po prostu owijać lód w czystą pieluchę.

Bardzo ważna jest odpowiednia higiena intymna. Po każdym korzystaniu z toalety warto przemywać okolicę krocza letnią wodą i delikatnie osuszać miękkim ręcznikiem. Niektóre kobiety wolą używać nawilżanych chusteczek zamiast papieru toaletowego, co może być mniej drażniące dla wrażliwej skóry.

Pozycje odciążające miednicę

Regularne stosowanie pozycji odciążających to jeden z najskuteczniejszych sposobów łagodzenia objawów żylaków sromu. Chodzi o to, aby miednica znajdowała się nieco wyżej niż reszta ciała, co ułatwia odpływ krwi z okolicy narządów płciowych.

Pierwszą rekomendowaną pozycją jest układanie się na lewym boku z poduszką pod biodrami. Pozycja ta nie tylko odciąża żyły sromu, ale także poprawia krążenie krwi do łożyska. Drugą opcją jest pozycja kolankowo-łokciowa, w której ciężar macicy przesuwa się do przodu, zmniejszając ucisk na naczynia miednicy. Na początek wystarczy pozostać w takiej pozycji przez 30 sekund, stopniowo wydłużając czas.

Pozycje odciążające należy stosować przynajmniej raz dziennie, najlepiej wieczorem. Warto również przyjmować je po dłuższym spacerze lub innych aktywnościach wymagających stania czy chodzenia.

Odzież uciskowa i wspomagająca

Na rynku dostępna jest specjalna odzież wspierająca przeznaczona dla kobiet z żylakami sromu. Działa ona podobnie jak pończochy uciskowe na nogi – poprzez uciskanie żył pomaga w przypadku obrzęków i dyskomfortu. Takie wsparcie można nosić przez cały dzień, zdejmując jedynie na noc.

Ważne jest także unikanie noszenia ubrań bardzo obcisłych w okolicy pachwin, ponieważ mogą one dodatkowo utrudniać odpływ krwi z dolnych partii ciała.

Zapobieganie zaparciom

Zaparcia są jednym z czynników pogłębiających problemy z żylakami, ponieważ parcie podczas wypróżniania zwiększa ciśnienie w żyłach miednicy. Dlatego tak ważne jest zadbanie o regularny stolec poprzez odpowiednią dietę bogatą w błonnik, wystarczające nawodnienie i regularną aktywność fizyczną.

Podczas korzystania z toalety warto stosować prawidłowe pozycje. Przy oddawaniu moczu należy pozostać wyprostowaną na sedesie, natomiast podczas wypróżniania pomocne jest używanie podnóżka, aby kolana znajdowały się wyżej niż biodra. Taka pozycja ułatwia oddanie stolca bez nadmiernego parcia.

Ćwiczenia oddechowe i aktywność fizyczna

Prawidłowa praca przepony oddechowej wspomaga drenaż krwi z całego organizmu, w tym z miednicy. Regularne wykonywanie ćwiczeń oddechowych pobudza przeponę do pracy i poprawia krążenie. Wystarczy kilka minut dziennie głębokiego, świadomego oddychania brzuchem.

Aktywność fizyczna, nawet w formie codziennych spacerów, znacząco poprawia krążenie krwi i zapobiega jej zastojom. Ruch sprzyja także prawidłowej pracy jelit i zapobiega zaparciom. Dobrym ćwiczeniem jest także chodzenie na pośladkach, które poprawia ruchomość stawów krzyżowo-biodrowych i kości krzyżowej.

Czy żylaki sromu wymagają leczenia operacyjnego?

Podczas ciąży leczenie operacyjne żylaków sromu nie jest przeprowadzane, chyba że wystąpią poważne powikłania. Jeśli jednak żylaki nie ustąpią w ciągu kilku miesięcy po porodzie i nadal powodują znaczny dyskomfort, lekarz może zaproponować jedną z dostępnych metod leczenia.

Sklerotyzacja to najczęściej stosowana procedura. Polega ona na wstrzyknięciu do żył specjalnego płynu lub pianki, która powoduje bliznowacenie naczynia, jego zamknięcie i ostatecznie zanik. Zabieg jest mało inwazyjny i wykonywany ambulatoryjnie.

Inną opcją jest flebektomia, podczas której lekarz wykonuje małe nacięcia, aby usunąć poszerzone żyły. Stosuje się również embolizację przezcewnikową, w której za pomocą cewnika wprowadza się do naczyń substancje blokujące przepływ krwi do danego obszaru. Decyzję o metodzie leczenia podejmuje lekarz po dokładnej ocenie sytuacji klinicznej pacjentki.

Jak zapobiegać żylakom sromu?

Chociaż nie można całkowicie wyeliminować ryzyka pojawienia się żylaków sromu, szczególnie przy predyspozycjach genetycznych, można podjąć działania poprawiające krążenie krwi i zmniejszające prawdopodobieństwo ich wystąpienia.

Najskuteczniejsze metody profilaktyki to:

• regularne ćwiczenia fizyczne dostosowane do okresu ciąży – nawet codzienne spacery przynoszą znaczącą korzyść,
• utrzymywanie prawidłowego przyrostu masy ciała w ciąży zgodnie z zaleceniami lekarza,
• zbilansowana i odżywcza dieta wspierająca elastyczność naczyń krwionośnych,
• unikanie długotrwałego stania w bezruchu lub siedzenia – regularne przerwy na ruch,
• noszenie wygodnych butów, rezygnacja z wysokich obcasów,
• unoszenie stóp podczas odpoczynku – układanie nóg na poduszce lub podnóżku,
• noszenie pończoch uciskowych, jeśli zaleci je lekarz,
• ćwiczenia wzmacniające mięśnie dna miednicy pod kontrolą fizjoterapeuty.

Jeśli planujesz ciążę i masz predyspozycje do żylaków, warto umówić się na wizytę do fizjoterapeuty uroginekologicznego lub osteopaty już przed zajściem w ciążę. Normalizacja napięć w ciele, praca nad prawidłową funkcją mięśni dna miednicy i nauka świadomości własnego ciała to podstawowe elementy skutecznej profilaktyki.

Czy można rodzić naturalnie z żylakami sromu?

To jedno z najczęstszych pytań, które nurtują przyszłe mamy z tym schorzeniem. Większość specjalistów ginekologów jest zgodna, że kobiety z żylakami sromu mogą rodzić drogami natury, o ile nie ma innych przeciwwskazań medycznych.

Poród naturalny jest zazwyczaj bezpieczniejszy dla kobiet z niewydolnością żylną niż cesarskie cięcie, ze względu na mniejsze ryzyko powikłań zakrzepowych w okresie poporodowym.

Podczas porodu naturalnego rzadko dochodzi do pęknięcia żylaków, a jeśli już do tego dojdzie, krwawienie jest zazwyczaj łagodne i łatwe do opanowania. Wiele ośrodków zaleca rodzenie w pończochach uciskowych, co pacjentki często wspominają jako niewygodne, ale jest to środek ostrożności.

Cesarskie cięcie ze wskazań związanych wyłącznie z żylakami sromu wykonuje się sporadycznie. Decyzję taką podejmuje się jedynie w wyjątkowych sytuacjach, na przykład gdy żylaki są bardzo duże, obficie krwawiące lub gdy towarzyszą im dodatkowe schorzenia układu żylnego. W standardowych przypadkach żylaki sromu nie stanowią przeciwwskazania do porodu siłami natury.

Po porodzie niektóre kobiety zauważają nawet przejściowe nasilenie objawów. Jest to normalne zjawisko związane z wysiłkiem porodowym. U zdecydowanej większości pacjentek dolegliwości ustępują w okresie połogu.

Kiedy żylaki sromu ustępują po porodzie?

Pocieszającą informacją dla kobiet zmagających się z żylakami sromu jest fakt, że u prawie każdej z nich zmiany te znikają samoistnie po urodzeniu dziecka. Najczęściej następuje to w okresie 6-8 tygodni po porodzie i nie wymaga żadnej specjalistycznej interwencji.

Po porodzie ustaje ucisk macicy na naczynia miednicy, poziom progesteronu wraca do normy, a objętość krążącej krwi stopniowo się normalizuje. Wszystkie te czynniki sprawiają, że żyły sromu wracają do swojego pierwotnego rozmiaru. Proces ten przebiega naturalnie wraz z powrotem organizmu do stanu sprzed ciąży.

Jeśli jednak po upływie około 2 miesięcy od porodu żylaki nadal są widoczne i powodują dolegliwości, warto skonsultować się z lekarzem. W takich przypadkach może być konieczna ocena przez chirurga naczyniowego lub proktologa, którzy zaproponują odpowiednie leczenie. Rzadko zdarza się, że żylaki sromu utrzymują się długotrwale po ciąży, ale jeśli tak się dzieje, dostępne są skuteczne metody terapeutyczne.

Kobiety, u których żylaki sromu pojawiły się w pierwszej ciąży, muszą liczyć się z tym, że prawdopodobnie wystąpią one również w kolejnych ciążach. Jednak znajomość tego problemu pozwala lepiej się przygotować i wcześniej wdrożyć działania profilaktyczne, które mogą złagodzić przebieg schorzenia.

Uwaga! Powyższy artykuł nie zastępuje porady medycznej i powinien być traktowany wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku jakichkolwiek pytań czy też problemów zdrowotnych, skontaktuj się ze specjalistą.