Jak wygląda owsik u dzieci?

Owsik u dziecka wygląda jak mała, biała, ruchliwa nitka o długości 3–12 mm. Można go zauważyć gołym okiem w okolicach odbytu lub na świeżym stolcu, najczęściej wieczorem lub w nocy.

Rodzic, który po raz pierwszy widzi dziecko drapące się w okolicach pupy, albo zauważa coś białego i ruchliwego na pieluszce lub w stolcu, instynktownie szuka odpowiedzi na jedno pytanie: co to jest i czy to groźne. Owsica należy do najczęstszych infekcji pasożytniczych u dzieci w wieku szkolnym i przedszkolnym. Dobrze ją rozpoznać szybko, bo leczenie jest skuteczne, a zaniedbanie może trwać miesiącami.

Jak wygląda owsik i gdzie go szukać?

Owsik (Enterobius vermicularis) to mały, biały, nitkowaty pasożyt. Samice mierzą od 8 do 12 mm, samce są mniejsze, 3–5 mm, i dlatego rzadziej widoczne. Kolor mają kremowobiały, a ciało lekko przezroczyste. Na tle skóry lub na stolcu wyglądają jak krótka, ruchliwa nitkę lub skrawek białej nici.

Szukaj ich wieczorem i w nocy, ponieważ właśnie wtedy samice wychodzą z jelit przez odbyt, żeby złożyć jaja na skórze wokół niego. To dobra pora, żeby zajrzeć latarką w okolice odbytu śpiącego dziecka. Owsiki mogą też być widoczne na świeżym stolcu bezpośrednio po wypróżnieniu.

Jaj owsika gołym okiem nie zobaczysz. Są mikroskopijne i przezroczyste, ale jest ich ogromna ilość: jedna samica składa od 11 000 do 20 000 jaj jednorazowo.

Objawy owsicy u dzieci

Silny świąd odbytu, nasilający się wieczorem i w nocy, to sygnał alarmowy numer jeden. Dziecko się drapie, jest niespokojne przed snem, budzi się w nocy, jest rozdrażnione i senne w ciągu dnia. Objawy pojawiają się zazwyczaj około 2 tygodni po zarażeniu.

Poza świądem warto zwrócić uwagę na szerszy obraz. Owsica może się objawiać niespecyficznie i przez długi czas mylić z innymi dolegliwościami. Symptomy, które powinny zwrócić uwagę rodzica:

• bóle brzucha bez wyraźnej przyczyny, wzdęcia, nudności
• brak apetytu lub zmienny apetyt
• podkrążone oczy, bladość skóry
• zgrzytanie zębami w nocy (bruksizm)
• nadpobudliwość, drażliwość, trudności z koncentracją w szkole
• u dziewczynek: stany zapalne okolic intymnych z ropną lub śluzową wydzieliną

Bruksizm w przebiegu owsicy to nie mit. Toksyny wydzielane przez pasożyty oddziałują na układ nerwowy i mogą wywoływać nieświadome napięcie mięśni żuchwy podczas snu. Jeśli dziecko zaczęło zgrzytać zębami bez wcześniejszej przyczyny stomatologicznej lub psychologicznej, warto rozważyć badanie w kierunku owsicy.

Owsica może trwać miesiącami bez jednoznacznego objawu. Przewlekły świąd odbytu u dziecka, drażliwość i problemy ze snem powinny skłonić rodzica do badania, nawet jeśli pasożytów nie widać gołym okiem.

Objawy u dziewczynek a u chłopców

U dziewczynek owsiki mogą przedostawać się z odbytu do przedsionka pochwy i wywoływać stany zapalne z wydzieliną śluzowo-ropną. Taki objaw bywa mylony z infekcją grzybiczą lub bakteryjną i leczony miejscowo bez skutku. Dopiero odrobaczenie przynosi poprawę.

Jak dochodzi do zarażenia?

Droga zarażenia jest prosta i dlatego owsica tak szybko przenosi się w grupach dziecięcych. Jaja owsika są mikroskopijne i niezwykle lekkie. Po złożeniu przez samicę trafiają na palce dziecka (przez drapanie), a stamtąd na zabawki, klamki, stoły, pościel, ręczniki i jedzenie. Połknięte przypadkowo przez inne dziecko lub to samo (autoinfekcja), trafiają do jelit i cykl zaczyna się od nowa.

Jaja owsika pozostają zdolne do zakażenia przez 2–3 tygodnie na powierzchniach takich jak pościel, bielizna, ręczniki czy stoliki. Dlatego samo odrobaczenie dziecka bez jednoczesnego sprzątania i zmiany bielizny zazwyczaj kończy się nawrotem infekcji w krótkim czasie.

Najczęstszym powodem nawrotu owsicy jest brak odrobaczenia wszystkich domowników przy jednoczesnym zaniedbaniu dokładnego sprzątania i wymiany pościeli.

Jak potwierdzić owsicę badaniem?

Samo zobaczenie pasożyta wystarczy, żeby zacząć leczenie. Jeśli jednak nie widać owsika gołym okiem, a objawy są charakterystyczne, wykonuje się wymaz z okolicy odbytu. Badanie polega na przyklejeniu specjalnej taśmy przylepnej do skóry wokół odbytu rano, przed toaletą i przed defekacją, a następnie przyklejeniu jej na szkiełko i oddaniu do laboratorium.

Jedno badanie wykrywa jaja tylko w około 50% przypadków. Aby wynik był wiarygodny, test należy powtórzyć trzykrotnie w kolejnych dniach, co zwiększa szansę wykrycia do około 90%. Standardowe badanie kału nie jest skuteczną metodą diagnostyki owsicy, bo jaja rzadko trafiają do stolca w dużej liczbie.

Wykluczenie owsicy z całą pewnością jest możliwe dopiero po siedmiu negatywnych wynikach wymazu. W praktyce lekarze często decydują się na leczenie empiryczne, jeśli objawy są typowe, nawet bez pozytywnego wyniku badania.

Leczenie owsicy i odrobaczanie całej rodziny

Leczenie farmakologiczne jest skuteczne. Stosuje się preparaty zawierające mebendazol lub pyrantel, dostępne bez recepty w postaci tabletek lub zawiesiny. Dawkę dobiera się do masy ciała dziecka zgodnie z ulotką lub zaleceniem lekarza.

Sama jedna dawka to za mało. Leczenie zawsze powtarza się po 2 tygodniach, żeby wyeliminować owsiki, które wylęgły się z jaj niezniszczonych przez pierwszą dawkę. Jednocześnie odrobaczeniu powinni się poddać wszyscy domownicy, niezależnie od tego, czy mają objawy, bo nosicielstwo bywa bezobjawowe.

Równolegle z leczeniem przeprowadź gruntowne sprzątanie mieszkania:

• wypierz pościel, bieliznę i piżamy w temperaturze co najmniej 60°C
• zmień ręczniki i pierz je oddzielnie przez cały czas leczenia
• odkurz dokładnie podłogi, materace i kanapy, a worek po odkurzaniu od razu wyrzuć
• umyj na mokro klamki, blaty, zabawki z twardego tworzywa i stoliki
• przez 2 tygodnie po leczeniu codziennie rano myj dziecku okolice odbytu pod bieżącą wodą, zanim wstanie z łóżka

Dieta w trakcie leczenia powinna zawierać wystarczającą ilość błonnika, by zapobiec zaparciom: kasza gryczana, pieczywo razowe, warzywa, owoce. Nadmiar prostych cukrów i słodyczy sprzyja środowisku, w którym pasożyty chętnie się namnażają.

Czego nie robić przy owsicy u dziecka?

Bagatelizowanie owsicy to jeden z poważniejszych błędów. Przewlekła infekcja nie jest tylko uciążliwością. Toksyny wydzielane przez pasożyty mogą wpływać na koncentrację, zdolność przyswajania wiedzy i ogólny rozwój dziecka, jeśli infekcja trwa długo bez leczenia.

Nie popełniaj też tych błędów:

• nie lecz tylko dziecka, pomijając pozostałych domowników
• nie rezygnuj z drugiej dawki leku po 2 tygodniach, nawet jeśli dziecko czuje się dobrze
• nie opieraj się na jednorazowym negatywnym wyniku wymazu jako potwierdzeniu braku infekcji
• nie zapomnij poinformować przedszkola lub szkoły o infekcji, żeby mogły podjąć środki ostrożności w grupie

Mycie rąk to najprościej rzecz, która realnie przerywa cykl zakażenia. Warto przy tej okazji nauczyć dziecko mycia rąk przed jedzeniem, po wyjściu z toalety i po powrocie z zewnątrz, nie jako karę, ale jako nawyk, który od tej pory stanie się częścią jego codzienności.

Uwaga! Powyższy artykuł nie zastępuje porady medycznej i powinien być traktowany wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku jakichkolwiek pytań czy też problemów zdrowotnych, skontaktuj się ze specjalistą.