Niska temperatura u dziecka podczas snu – czy reagować?

Niska temperatura u dziecka podczas snu – czy reagować?

Ostatnia aktualizacja:

Łagodny spadek temperatury podczas snu do około 35,5–36°C u zdrowego, starszego niemowlęcia lub dziecka jest najczęściej zjawiskiem fizjologicznym i nie wymaga natychmiastowej reakcji. Wyjątek stanowią noworodki i niemowlęta do 3. miesiąca życia – u nich każde odchylenie temperatury od normy powinno być skonsultowane z lekarzem.

Wieczorny pomiar temperatury u dziecka pokazuje wynik poniżej normy. Maluch śpi spokojnie, ale w głowie rodzica rodzi się pytanie – czy to normalne? Niska temperatura ciała podczas snu u dzieci budzi wątpliwości wielu opiekunów. Warto wiedzieć, kiedy jest to naturalny proces fizjologiczny, a kiedy sygnał do działania.

Jaka temperatura u dziecka podczas snu jest prawidłowa?

Zanim zaczniesz się martwić wynikiem pomiaru, warto zrozumieć, co właściwie oznacza prawidłowa temperatura ciała u dziecka. Normy różnią się w zależności od wieku i miejsca pomiaru – nie ma jednej uniwersalnej wartości. U małych dzieci prawidłowa temperatura mieści się zwykle w zakresie 36,3–37,5°C, choć dokładne zakresy zależą od metody pomiaru.

Miejsce pomiaruZakres prawidłowej temperaturyUwagi
Odbytnica36,6–37,9°CNajbardziej wiarygodna metoda u niemowląt
Pod pachą34,7–37,3°CWynik niższy niż przy innych metodach
Jama ustna35,5–37,5°CMożliwa od ok. 4–5. roku życia
Ucho (błona bębenkowa)36,1–37,8°CWymaga prawidłowej techniki
Czoło (bezdotykowy)35,8–37,6°CNajbardziej podatna na błędy pomiarowe

Organizm człowieka nie działa jak precyzyjny mechanizm – temperatura zmienia się w ciągu doby pod wpływem aktywności, metabolizmu i rytmu snu. U dzieci wahania te mogą być wyraźniejsze niż u dorosłych, bo mechanizmy termoregulacji nie są jeszcze w pełni dojrzałe.

Naturalne wahania temperatury

Podczas snu temperatura dziecka może się obniżyć o 0,5–1°C w porównaniu do wartości dziennych. Wynik 35,5–36°C tuż po przebudzeniu lub w środku nocy często mieści się w normie u zdrowych dzieci. Z kolei temperatura w zakresie 36,0–36,5°C u starszego dziecka jest zwykle łagodnie obniżona, ale najczęściej niegroźna i często wynika z błędu pomiaru lub naturalnych wahań dobowych.

Wynik pomiaru zależy też od wielu czynników: miejsca mierzenia, pory doby, aktywności dziecka przed pomiarem i jakości termometru. Jednorazowy pomiar pokazujący 36°C w nocy zwykle nie jest powodem do paniki.

Kiedy mówić o obniżonej temperaturze?

Za obniżoną temperaturę uznaje się wartości w zakresie 36,0–36,5°C, które przy braku objawów zwykle nie świadczą o poważnej chorobie. Temperatura utrzymująca się poniżej 36°C, zwłaszcza przy towarzyszących objawach, wymaga już oceny lekarskiej. Jeśli temperatura spada poniżej 35°C, wchodzimy w obszar hipotermii, czyli wychłodzenia organizmu – stan ten wymaga pilnej interwencji medycznej.

U noworodków i niemowląt do 3. miesiąca życia temperatura poniżej 36,5°C, nawet bez wyraźnych objawów, jest wskazaniem do kontaktu z lekarzem.

Dlaczego temperatura spada podczas snu?

Nocny spadek temperatury to element naturalnego rytmu dobowego organizmu, zwanego rytmem circadowym. W ciągu dnia, gdy jesteśmy aktywni, ciało potrzebuje więcej energii do funkcjonowania. Mięśnie pracują, mózg przetwarza informacje, układ trawienny zajmuje się strawą. Wszystkie te procesy generują ciepło jako produkt uboczny przemiany materii. Najwyższą temperaturę osiągamy zwykle między godziną 16 a 18.

W nocy sytuacja się odwraca. Organizm przechodzi w tryb oszczędzania energii i regeneracji. Spada częstość akcji serca, zmniejsza się zużycie tlenu, a układ nerwowy skupia się na porządkowaniu informacji zebranych w ciągu dnia. Te procesy wymagają mniej energii, a co za tym idzie – produkują mniej ciepła. Temperatura ciała naturalnie spada, osiągając najniższe wartości we wczesnych godzinach porannych, zwykle między 2 a 4 nad ranem.

U dzieci ten mechanizm działa tak samo jak u dorosłych, choć z pewnymi różnicami. Młody organizm ma jeszcze nie w pełni wykształcone mechanizmy termoregulacji, co oznacza, że dzieci łatwiej się przegrzewają, ale też szybciej mogą się wychłodzić. Ich masa ciała w stosunku do powierzchni skóry jest inna niż u dorosłych, co wpływa na tempo wymiany ciepła z otoczeniem.

Czy niska temperatura podczas snu to powód do obaw?

W zdecydowanej większości przypadków niska temperatura u dziecka podczas snu nie stanowi powodu do niepokoju. Jest to naturalny proces fizjologiczny, który świadczy o tym, że organizm prawidłowo funkcjonuje i regeneruje się. Jeśli maluch śpi spokojnie, oddycha równomiernie, a jego skóra ma prawidłowy kolor, niewielkie obniżenie temperatury to coś zupełnie normalnego.

Temperatura u dziecka może w nocy naturalnie spaść do 35,5–36°C bez żadnych negatywnych konsekwencji zdrowotnych. Ważniejszy od samego wyniku jest ogólny stan dziecka – kolor skóry, jakość oddechu i reaktywność.

Nie ma potrzeby budzić spokojnie śpiącego dziecka wyłącznie po to, by zmierzyć mu temperaturę, jeśli jest ono ogólnie zdrowe i nie jest aktualnie leczone z powodu gorączki. Obserwacja jest ważna, ale rutynowe mierzenie w czasie spokojnego snu niepotrzebnie zakłóca wypoczynek dziecka i generuje zbędny stres.

Problem pojawia się wtedy, gdy oprócz obniżonej temperatury obserwujemy inne niepokojące objawy. Warto zwrócić uwagę na zachowanie dziecka po przebudzeniu – czy jest aktywne, czy ma apetyt, czy jego nastrój jest dobry. Inaczej sytuacja wygląda, gdy niska temperatura utrzymuje się przez cały dzień lub towarzyszy jej osłabienie i inne dolegliwości.

Warto również sprawdzić warunki, w jakich dziecko śpi. Zbyt niska temperatura w sypialni lub zbyt cienka piżamka mogą powodować większe ochłodzenie ciała w nocy. Optymalna temperatura w pokoju dziecka powinna wynosić 18–20°C (niektóre zalecenia dopuszczają do 22°C, ale za optymalną uznaje się okolice 19°C). Zbyt ciepłe pomieszczenie nie jest wcale lepsze – może prowadzić do nadmiernego pocenia się i paradoksalnie też do spadku temperatury ciała przez wilgoć, a u niemowląt wiąże się z gorszą jakością snu.

Śpiące dziecko w sypialni z termometrem na stoliku nocnym
Łagodny spadek temperatury podczas snu jest normalnym elementem rytmu dobowego dziecka.

Kiedy niska temperatura u dziecka powinna niepokoić?

Choć nocne obniżenie temperatury jest zjawiskiem naturalnym, istnieją sytuacje wymagające szczególnej uwagi rodziców. Poniższa tabela pomaga szybko ocenić, jak zareagować w zależności od wyniku pomiaru i stanu dziecka.

TemperaturaStan dzieckaZalecane działanie
35,5–36,5°CSpokojny sen, prawidłowy kolor skóry, równy oddechObserwacja, sprawdzenie warunków snu
35,5–36,5°CTrudności z wybudzeniem, bladość, drżenieKontakt telefoniczny z pediatrą
35,0–35,4°CJakiekolwiek objawy lub noworodek/niemowlę do 3 mies.Pilna konsultacja lekarska lub SOR
Poniżej 35°CNiezależnie od objawówNatychmiastowy wyjazd na SOR

Hipotermia – czym jest i kiedy występuje?

O hipotermii, czyli wychłodzeniu organizmu, mówimy wtedy, gdy temperatura ciała spada poniżej 35°C. To stan, w którym organizm traci więcej ciepła, niż jest w stanie wyprodukować. Wyróżnia się trzy stopnie hipotermii: łagodną (35–32°C), umiarkowaną (32–28°C) i ciężką (poniżej 28°C).

Już łagodne wychłodzenie wpływa negatywnie na pracę serca, układu oddechowego i nerwowego. Dziecko może być apatyczne, nadmiernie senne, mieć problemy z koordynacją ruchów. W miarę postępu hipotermii pojawiają się zaburzenia mowy, spowolnione oddychanie, silne osłabienie. Temperatura poniżej 32°C stanowi zagrożenie życia i wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.

Objawy wymagające reakcji

Oprócz samego wyniku pomiaru istotne jest obserwowanie zachowania i wyglądu dziecka. Przy niskiej temperaturze niepokój powinny budzić:

  • blada lub sinawo zabarwiona skóra, szczególnie wokół ust i na palcach
  • drżenie mięśni i dreszcze, które nie ustępują po ogrzaniu
  • nadmierna senność lub apatia, trudności z obudzeniem dziecka
  • chłodna skóra na klatce piersiowej i brzuchu, nie tylko na kończynach
  • spowolnione oddychanie lub nieregularny rytm oddechu
  • brak apetytu połączony z ogólnym osłabieniem

Jeśli temperatura spada poniżej 35°C lub utrzymuje się długotrwale poniżej 36°C z towarzyszącymi objawami, konieczna jest konsultacja z lekarzem. U niemowląt poniżej 3. miesiąca życia każde znaczące odchylenie temperatury powinno być omówione ze specjalistą.

Co może powodować zbyt niską temperaturę?

Przyczyny obniżonej temperatury ciała u dziecka mogą być różnorodne. Warto je znać, aby właściwie zareagować w konkretnej sytuacji. Czasem wystarczy zmienić sposób ubierania dziecka na noc, innym razem konieczna będzie pomoc medyczna.

Przyczyny środowiskowe

Najczęstszą przyczyną zbyt niskiej temperatury u dziecka są czynniki związane z otoczeniem. Długie przebywanie na mrozie, mokre ubranie po zabawie w deszczu czy zbyt zimna sypialnia – wszystko to może prowadzić do wychłodzenia organizmu. Szczególnie narażone są dzieci młodsze, których mechanizmy termoregulacji nie są jeszcze w pełni rozwinięte.

Z drugiej strony, nadmiernie ciepłe pomieszczenie i zbyt grube okrycie również nie są rozwiązaniem. Dziecko może się pocić, a wilgotne ubranie paradoksalnie prowadzi do wychłodzenia. Częstszym błędem rodziców jest właśnie przegrzewanie dziecka w obawie przed wychłodzeniem – zakładanie zbyt wielu warstw ubrań czy podkręcanie temperatury w pokoju powyżej 22°C to praktyki, które nie służą zdrowiu ani spokojnemu snu.

Jeśli nie wiesz, jak ubrać dziecko do snu, kieruj się prostą zasadą: jedna warstwa więcej niż ty sam/sama masz na sobie w tym samym pomieszczeniu. Nie zakładaj kolejnych warstw „na wszelki wypadek”.

Infekcje i choroby

Wbrew pozorom nie każda infekcja powoduje gorączkę. U noworodków i małych niemowląt część zakażeń – w tym sepsa i inne ciężkie infekcje bakteryjne – może przebiegać właśnie z obniżeniem temperatury zamiast jej wzrostem. To ważna informacja, bo rodzice przyzwyczajeni do gorączki jako sygnału choroby mogą zbagatelizować niską temperaturę u niemowlęcia.

Obniżona temperatura pojawia się też w fazie rekonwalescencji po przebytej gorączce oraz po podaniu leków przeciwgorączkowych. Jeśli niedawno skończyła się u dziecka infekcja i temperatura jest nieco poniżej normy, ale dziecko jest aktywne i w dobrym stanie, nie ma to zwykle powodu do niepokoju. Inaczej wygląda sytuacja, gdy po niedawno przebytej chorobie bakteryjnej temperatura gwałtownie spada i towarzyszą jej dreszcze, wymioty, wysypka i nadmierna senność – to może świadczyć o rozwijającej się sepsie, wymagającej natychmiastowej hospitalizacji.

Inne schorzenia

Długotrwałe utrzymywanie się obniżonej temperatury ciała może sygnalizować poważniejsze problemy zdrowotne. Do schorzeń, które mogą objawiać się niską temperaturą, należą:

  • niedoczynność tarczycy – zaburzenia hormonalne spowalniające metabolizm
  • cukrzyca – szczególnie w przypadku niedocukrzenia (hipoglikemii)
  • niedoczynność kory nadnerczy – zaburzenia produkcji hormonów steroidowych
  • niewydolność wątroby lub nerek – upośledzenie podstawowych funkcji organizmu
  • niedożywienie lub odwodnienie – brak energii do produkcji ciepła
  • anemia – niedobór czerwonych krwinek utrudniający transport tlenu
  • schorzenia układu nerwowego – uszkodzenia ośrodków odpowiedzialnych za termoregulację

Warto też pamiętać, że obniżona temperatura może być skutkiem podania zbyt dużej dawki leków przeciwgorączkowych, takich jak paracetamol lub ibuprofen. Jeśli rodzice zbyt agresywnie leczą gorączkę, może dojść do nadmiernego spadku temperatury. W takich przypadkach należy zmniejszyć dawkę leku lub całkowicie z niego zrezygnować, jeśli gorączka już ustąpiła.

Jak mierzyć temperaturę dziecku?

Zanim zaczniesz się niepokoić niską temperaturą, warto upewnić się, że pomiar został wykonany prawidłowo. Wiele zgłaszanych przez rodziców „niskich temperatur” wynika właśnie z błędów pomiarowych, a nie z rzeczywistego wychłodzenia dziecka.

Przede wszystkim sprawdź stan termometru – wymiana baterii i weryfikacja działania urządzenia to pierwszy krok. Termometry bezdotykowe są wygodne, ale podatne na błędy: pot na czole, włosy zasłaniające czoło, zbyt duża lub zbyt mała odległość od skóry, a nawet niska temperatura w pokoju mogą dawać fałszywie niskie wyniki. Jeśli termometr bezdotykowy pokaże niepokojący wynik, zawsze powtórz pomiar inną metodą lub kilkukrotnie w odstępach kilku minut.

Istotny jest też moment dokonania pomiaru. Nie należy mierzyć temperatury bezpośrednio po powrocie z zimna – organizm potrzebuje około godziny, aby wrócić do normalnego stanu termicznego. Podobnie po intensywnej zabawie czy kąpieli temperatura może być chwilowo zmieniona. Najlepiej mierzyć ją w spokojnych warunkach, gdy dziecko jest w odpoczynku.

Miejsce pomiaru ma znaczenie. U niemowląt najbardziej wiarygodny jest pomiar doodbytniczy. U starszych dzieci można mierzyć temperaturę w jamie ustnej, pod pachą lub na czole. Temperatura w jamie ustnej jest zwykle o około 0,3–0,5°C wyższa niż pod pachą, a pomiar doodbytniczy daje wynik zbliżony do temperatury wewnętrznej ciała.

Co robić, gdy dziecko ma niską temperaturę podczas snu?

Jeśli termometr pokazuje obniżoną temperaturę u śpiącego dziecka, a maluch nie wykazuje niepokojących objawów, możesz podjąć kilka prostych kroków, aby poprawić sytuację. Kluczem jest spokojne, przemyślane działanie.

W pierwszej kolejności sprawdź warunki, w jakich dziecko śpi. Czy w pokoju nie jest zbyt zimno? Czy dziecko nie odkryło się podczas snu? Czasem wystarczy delikatnie przykryć malucha kocem lub nieznacznie podnieść temperaturę w pomieszczeniu. Przy ogrzewaniu dziecka unikaj gwałtownych metod – gorąca kąpiel ani termofor przyłożony bezpośrednio do skóry nie są wskazane, szczególnie przy znaczniejszym wychłodzeniu.

Działania, które warto podjąć:

  • sprawdź temperaturę w pokoju i wyreguluj ją do poziomu 18–20°C
  • delikatnie okryj dziecko dodatkowym kocem lub śpioworkiem
  • zamknij okna, aby wyeliminować przeciąg
  • sprawdź, czy piżamka nie jest wilgotna od potu – jeśli tak, zmień ją na suchą
  • obserwuj dziecko przez kolejną godzinę i powtórz pomiar

Jeśli po tych działaniach temperatura wraca do normy, a dziecko spokojnie śpi i dobrze się czuje po przebudzeniu, nie ma powodu do zmartwień. Warto jednak przez kilka kolejnych nocy kontrolować temperaturę, aby upewnić się, że sytuacja się nie powtarza.

Jeśli temperatura spada poniżej 35°C lub dziecko wykazuje objawy hipotermii, należy natychmiast udać się na szpitalny oddział ratunkowy.

Kiedy należy skontaktować się z lekarzem?

Istnieją sytuacje, w których obniżona temperatura u dziecka wymaga konsultacji medycznej. Nie zawsze oznacza to natychmiastowy wyjazd na pogotowie, ale z pewnością kontakt z pediatrą jest wskazany.

Natychmiastowa pomoc medyczna potrzebna jest wtedy, gdy temperatura spada poniżej 35°C. To sytuacja potencjalnie zagrażająca życiu, wymagająca profesjonalnej interwencji. Podczas transportu do szpitala należy ciepło ubrać dziecko i owinąć kocem, ale unikać gwałtownego ogrzewania.

Konsultacja telefoniczna lub wizyta w gabinecie wskazana jest, gdy temperatura utrzymuje się poniżej 36°C przez więcej niż dobę, nawet jeśli dziecku nic nie dolega. Może to sygnalizować problem wymagający diagnostyki. Lekarz prawdopodobnie zleci badania krwi, moczu oraz sprawdzenie poziomu cukru, aby wykluczyć poważniejsze schorzenia.

Szczególną czujność należy zachować w przypadku niemowląt do 3. miesiąca życia. U tak małych dzieci każde odchylenie od normy powinno być skonsultowane ze specjalistą – ich układ termoregulacji jest jeszcze bardzo niedojrzały.

Pilny kontakt z lekarzem konieczny jest również wtedy, gdy obniżonej temperaturze towarzyszą inne niepokojące objawy. Dreszcze, nadmierna senność, bladość skóry, problemy z oddychaniem, wymioty czy brak apetytu w połączeniu z niską temperaturą wymagają profesjonalnej oceny. Może to świadczyć o rozwijającej się infekcji, sepsie lub innym poważnym schorzeniu.

Niska temperatura u niemowląt – na co zwrócić uwagę?

Najmłodsze dzieci wymagają szczególnej uwagi, jeśli chodzi o kontrolę temperatury ciała. Noworodki i niemowlęta mają niedojrzały układ termoregulacji, który w pełni rozwija się dopiero w późniejszych miesiącach życia. Ich ciało nie potrafi jeszcze skutecznie utrzymywać stałej temperatury, co czyni je szczególnie podatnymi na wychłodzenie.

U niemowląt stosunek masy ciała do powierzchni skóry jest inny niż u starszych dzieci – mają stosunkowo dużą powierzchnię skóry w porównaniu do wagi, przez co szybciej tracą ciepło. Dodatkowo ich masa mięśniowa jest niewielka, a to właśnie mięśnie są głównym źródłem produkcji ciepła poprzez drżenie termiczne.

Szczególnie niebezpieczne dla niemowląt jest pozostawanie w mokrej pieluszce przez dłuższy czas. Wilgoć znacznie przyspiesza utratę ciepła, podobnie jak mokre ubranie po kąpieli. Dlatego po każdej kąpieli należy szybko i dokładnie osuszyć dziecko, a pieluszki wymieniać regularnie.

Wcześniaki stanowią grupę szczególnego ryzyka. Ich organizm jest jeszcze bardziej niedojrzały, a mechanizmy obronne przed zimnem prawie nie funkcjonują. Takie dzieci często wymagają przebywania w inkubatorach, gdzie temperatura jest ściśle kontrolowana. Nawet po wypisie ze szpitala rodzice wcześniaków powinni bardzo uważnie monitorować temperaturę ciała maluszka i reagować na każde odchylenie od normy. Kontakt skóra do skóry (metoda kangura) pomaga stabilizować temperaturę ciała wcześniaka w warunkach domowych.

Ważna informacja dla rodziców niemowląt: u noworodków część zakażeń bakteryjnych i sepsa mogą przebiegać z obniżoną temperaturą zamiast gorączką. Oprócz niskiej temperatury pojawiają się wtedy dreszcze, wymioty, nadmierna senność, przyspieszony oddech i wysypka. To stan wymagający natychmiastowej hospitalizacji.

Podczas snu niemowlęta doświadczają naturalnego spadku temperatury, jednak u noworodków temperatura poniżej 36,5°C, nawet bez wyraźnych objawów, jest wskazaniem do pilnej konsultacji z lekarzem. U starszych niemowląt (po 3. miesiącu życia) temperatura ok. 35,5°C w czasie spokojnego snu przy braku innych objawów może być wariantem normy, ale wymaga obserwacji i powtórzenia pomiaru po przebudzeniu.

Mama sprawdzająca temperaturę śpiącego niemowlęcia
U niemowląt do 3. miesiąca życia każde odchylenie temperatury od normy powinno być skonsultowane z pediatrą.

FAQ – pytania i odpowiedzi

Czy należy budzić śpiące dziecko, jeśli termometr pokazuje 35,5–36°C, ale dziecko wygląda na spokojne?

Nie ma potrzeby budzić spokojnie śpiącego dziecka tylko po to, by zmierzyć mu temperaturę. Jeśli dziecko oddycha równomiernie, ma prawidłowy kolor skóry i nie wykazuje żadnych niepokojących objawów, można spokojnie poczekać do przebudzenia i wtedy powtórzyć pomiar. Inaczej postępuj, gdy dziecko jest niemowlęciem poniżej 3. miesiąca życia lub ma objawy takie jak bladość, drżenie lub spowolniony oddech – w takim przypadku ocena stanu jest konieczna od razu.

Czy niska temperatura po lekach przeciwgorączkowych jest groźna?

Jeśli temperatura obniżyła się do 36–36,5°C po podaniu paracetamolu lub ibuprofenu i dziecko czuje się dobrze, nie ma powodu do niepokoju. To naturalny efekt działania leku. Groźne może być nadmierne i zbyt częste stosowanie leków przeciwgorączkowych, które może prowadzić do zbyt dużego spadku temperatury. Stosuj dawki zgodne z masą ciała dziecka i nie podawaj leku, gdy gorączka już ustąpiła.

Kiedy wystarczy teleporada u pediatry, a kiedy konieczna jest wizyta na SOR?

Teleporada wystarczy, gdy temperatura utrzymuje się poniżej 36°C przez ponad dobę bez innych objawów, albo gdy masz wątpliwości co do prawidłowości pomiaru. Na SOR jedź natychmiast, gdy temperatura spada poniżej 35°C lub gdy niskiej temperaturze towarzyszą: trudności z wybudzeniem, sinica, zaburzenia oddechu, wymioty lub wysypka. U noworodków i niemowląt do 3. miesiąca życia zawsze lepiej skonsultować się ze specjalistą wcześniej niż za późno.

Jak ubierać dziecko do snu, aby nie było ani za zimno, ani za gorąco?

Przyjmij zasadę: jedna warstwa więcej niż ty sam/sama masz na sobie w tym samym pomieszczeniu. W sypialni o temperaturze 18–20°C wystarczy ciepła piżama lub śpiworek dostosowany do pory roku. Sprawdzaj temperaturę karku dziecka – jeśli jest ciepła i sucha, dziecko jest dobrze ubrane. Pot na karku lub pod pachami to sygnał przegrzania, a nie zbyt ciepłego dnia.

Czy niska temperatura u dziecka może sygnalizować chorobę przewlekłą?

Tak, ale dotyczy to zwykle utrzymującego się przez wiele dni obniżenia temperatury w ciągu całego dnia, nie tylko w nocy. Niedoczynność tarczycy, anemia, niedożywienie czy zaburzenia pracy nadnerczy mogą objawiać się trwale niską temperaturą. Jeśli dziecko jest stale ospałe, ma problemy z przyrostem masy ciała lub temperatura regularnie spada poniżej 36°C bez wyraźnej przyczyny, warto przeprowadzić diagnostykę u pediatry.


Uwaga! Powyższy artykuł nie zastępuje porady medycznej i powinien być traktowany wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku jakichkolwiek pytań czy też problemów zdrowotnych, skontaktuj się ze specjalistą.